Την εγκατάσταση των Ελλήνων του Πόντου στην Ελλάδα και τη δημιουργία κοινοτήτων, αρχείων και συλλόγων, ανέπτυξαν οι εισηγητές της δεύτερης συνεδρίας του διεθνούς συνεδρίου «Λαϊκή Παράδοση του Πόντου. Από το παρελθόν στο παρόν», το απόγευμα του Σαββάτου 30 Νοεμβρίου 2019, που πραγματοποιείται στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, αμφιθέατρο «Στέφανος Δραγούμης» στη Θεσσαλονίκη.

Το προεδρείο της τρίτης συνεδρίας με θέμα «Η εγκατάσταση των Ελλήνων του Πόντου στην Ελλάδα: δημιουργία κοινοτήτων, αρχείων, συλλόγων», ήταν ο Στάθης Πελαγίδης και ο Γιώργος Κούζας.

Ο Αχιλλέας Γ. Χαλκιαδάκης

FAROS.PONTION.LAIKH.PARADOSH.3H.SYNEDRIA.30.11.2019 3

Ο Αχιλλέας Γ. Χαλκιαδάκης, μίλησε για το ποντιακό μουσικολαογραφικό υλικό του περιοδικού «Χρονικά του Πόντου», (όργανο του συλλόγου Ποντίων «Αργοναύται – Κομνηνοί», που εκδιδόταν στην Αθήνα από το έτος 1943 και εξής, όπου εντοπίζονται κάποιες ενδιαφέρουσες πρωτόλειες μουσικολαογραφικές συμβολές του μετέπειτα ευρύτερα γνωστού διδασκάλου της βυζαντινής μουσικής Σίμωνος Καρά, ο οποίος εξαρχής ενίσχυσε την εν λόγω εκδοτική προσπάθεια του Συλλόγου Ποντίων «Αργοναύται - Κομνηνοί». Ο Αχιλλέας Γ. Χαλκιαδάκης, στην εισήγησή του αναφέρθηκε στα ποιητικά και μουσικά κείμενα των συγκεκριμένων ποντιακών τραγουδιών.

Η Ζωή Κανιά και η Ρέα Κακάμπουρα

FAROS.PONTION.LAIKH.PARADOSH.3H.SYNEDRIA.30.11.2019 2

Στη συνέχεια η Ζωή Κανιά και η Ρέα Κακάμπουρα, παρουσίασαν το θέμα «η ποντιακή προσφυγική κοινότητα Κομνηνοί (Χασάνι) στο Ελληνικό Αττικής (1923 – 1942). Από την εγκατάσταση και την αποκατάσταση στη δεύτερη προσφυγιά», όπου εστίασαν στην ιστορική και λαογραφική έρευνα της κοινότητας Κομνηνοί (Χασάνι), που συνέστησαν Πόντιοι πρόσφυγες στο Ελληνικό Αττικής το 1923, στην περιοχή που βρίσκεται σήμερα η εγκαταλελειμμένη πίστα του πρώην Αεροδρομίου Αθηνών. Οι εισηγήτριες εξέτασαν την ιστορία της εγκατάστασης των προσφύγων στην περιοχή, ξεκινώντας από την αρχική τοποθέτηση, η οποία σε διάστημα μόλις δέκα εννέα (19) ετών εξελίχθηκε σε πλήρη αποκατάσταση, οικοδομώντας μία νέα κοινότητα, που παρείχε στους κατοίκους της ένα σύγχρονο πλέγμα κοινωνικών παροχών και υπηρεσιών, όπως για παράδειγμα φαρμακείο, ιατρείο, σχολείο, εκκλησία, αθλητικές εγκαταστάσεις κ.ά.

FAROS.PONTION.LAIKH.PARADOSH.3H.SYNEDRIA.30.11.2019 4

Η εγκατάσταση των προσφύγων συντέλεσε στη συγκρότηση μίας νέας πολιτιστικής ταυτότητας των κατοίκων, η οποία συνέδεε τον ποντιακό πολιτισμό με τον τόπο της κοινότητας. Η αποκατάσταση αυτή δεν διήρκεσε πολύ, καθώς το ελληνικό κράτος οικοδόμησε στην περιοχή το πρώτο Πολιτικό Αεροδρόμιο Αθηνών το 1937, ενώ το 1942 η περιοχή εκκενώθηκε και η κοινότητα καταργήθηκε, κατόπιν εντολής της γερμανικής δύναμης κατοχής, οδηγώντας τους κατοίκους της σε δεύτερη προσφυγιά. Η μελέτη της κοινότητας διενεργήθηκε αξιοποιώντας πρωτογενές αρχειακό και αφηγηματικό υλικό από κατοίκους και απογόνους τους, που αναδεικνύει μνήμες της εμπειρίας της καθημερινής ζωής των Ποντίων προσφύγων κατοίκων της κοινότητας Κομνηνοί.

Η Νάντια Μαχά - Μπιζούνη

FAROS.PONTION.LAIKH.PARADOSH.3H.SYNEDRIA.30.11.2019 1

Η Νάντια Μαχά – Μπιζούμη, ανέπτυξε το θέμα «Απ’ τα κορίτσια της Μέριμνας»: Τα χειροτεχμήματα της Μέριμνας Ποντίων Κυριών ως δείκτες εργασιακών σχέσεων, κοινωνικών αξιών και πολιτισμικών πρακτικών», αναφέροντας πως τα λευκά και χρωματιστά κεντήματα του Μουσείου της Μέριμνας Ποντίων Κυριών αποτελούν χειροτεχνήματα με ταυτότητα, πολύσημα ιστορικά αντικείμενα με αισθητικό και συμβολικό χαρακτήρα. Πρόκειται για χειροτεχνήματα εργαστηριακής παραγωγής, στην επιφάνεια των οποίων αποτυπώνονται εργασιακές σχέσεις, κοινωνικές αξίες και συμπεριφορές, πολιτισμικές και καταναλωτικές πρακτικές.

Τα κεντήματα της Μέριμνας, ενταγμένα στο ιστορικό πλαίσιο της παραγωγής τους, αφηγούνται την ιστορία του σωματείου και των ανθρώπων του, από την ίδρυση του στην Τραπεζούντα και την ανασύστασή του στη Θεσσαλονίκη, έως και τη λειτουργία του στις μέρες μας, και θέτουν προς μελέτη μια σειρά από ζητήματα που σχετίζονται: α) με την χειροτεχνική παραγωγή στο πλαίσιο της σωματειακής εργαστηριακής οργάνωσης που άνθισε στην Ελλάδα στις αρχές του 20ού αιώνα, β) με το κοινωνικό έργο της Μέριμνας και τη λειτουργία της ως πρότυπο κέντρο εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης, γ) με την επίδραση που άσκησαν οι ιστορικές και οι κοινωνικές αλλαγές στην παραγωγή του εργαστηρίου της Μέριμνας, δ) με την κατανάλωση των χειροτεχνημάτων ως κοινωνική πρακτική: προικιά – δώρα γάμου, ε) με τις σχέσεις που αναπτύχθηκαν γύρω από την παραγωγή των χειροτεχνημάτων ανάμεσα στον κόσμο των μεγαλοαστών και τον κόσμο των εργαζόμενων γυναικών.

FAROS.PONTION.LAIKH.PARADOSH.3H.SYNEDRIA.30.11.2019 5

Στο τέλος της εκδήλωσης η Άννα Θεοφυλάκτου, πρώην πρόεδρος της Μέριμνας Ποντίων Κυριών, έκανε παρέμβαση μιλώντας σύντομα για την ιστορία της Μέριμνας.