Με ενδιαφέρουσες εισηγήσεις άρχισαν το πρωί του Σαββάτου 30 Νοεμβρίου 2019, οι εργασίες του συνεδρίου «Λαϊκή Παράδοση του Πόντου. Από το παρελθόν στο παρόν», που πραγματοποιείται στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, αμφιθέατρο «Στέφανος Δραγούμης» στη Θεσσαλονίκη.

Στην πρώτη συνεδρία με το θέμα που αναπτύχθηκε ήταν, «ο έντεχνος λαϊκός λόγος των Ελλήνων στον Πόντο πριν το 1922: παραμύθι, ακριτικό τραγούδι, θέατρο», με την προεδρία του Χρήστου Γαλανίδη και του Θανάση Κούγκαλου.

FAROS.PONTION.LAIKH.PARADOSH.PONTOY.SYNEDRIO.SABBATO.PROTI.ENOTHTA.30.11 4

Ο Κώστας Δημ. Κονταξής

Ο ομιλητής Κώστας Δημ. Κονταξής, ανέπτυξε το θέμα «το δώρο στα ποντιακά παραμύθια», τονίζοντας μεταξύ άλλων πως η λειτουργία του δώρου στο παραμύθι, αγαπημένο παιδί του προφορικού λόγου, στη ζωή των Ποντίων, των οποίων η ψυχή είναι καθάρια ελληνική, από τις καθαρότερες που μπόρεσε να διασώσει ο ελληνισμός ανάμεσα στις τρικυμίες της ιστορίας. Ο Μ. Γ. Μερακλής θεωρεί ότι τα δώρα υπάρχουν στα παραμύθια ως ένα στοιχείο δράσης, κατευθύνουν και θέτουν σε κίνηση τον ήρωα ή την ηρωίδα, αισθητοποιούν τον σύνδεσμό τους με όλες τις άλλες ενδοκοσμικές και υπερβατικές μορφές. Το παραμύθι μπορεί να κρύβει μέσα του μια παγκοσμιότητα, αλλά η συγκεκριμένη κάθε φορά πραγμάτωσή του μπορεί κατά τη Μαριάνθη Καπλάνογλου να γίνει μόνο στα όρια μιας κοινότητας ανθρώπων κάτω από συγκεκριμένους γεωγραφικούς, ιστορικούς και πολιτισμικούς όρους, που επηρεάζουν και την ίδια την παραμυθιακή δομή.

FAROS.PONTION.LAIKH.PARADOSH.PONTOY.SYNEDRIO.SABBATO.PROTI.ENOTHTA.30.11 3

Η Δέσποινα Δαμιανού

Ακολούθησε η ομιλία της Δέσποινας Δαμιανού, με θέμα «Η γυναίκα ως αντίπαλος του ήρωα στα παραμύθια του Πόντου», η οποία παρουσίασε τον ρόλο της γυναίκας στο σύνολο των παραμυθιών που καταγράφηκαν από τον Ντώκινς το 1914 στα Σούρμενα και τον Όφη και δημοσιεύθηκαν στο Αρχείον Πόντου. Παρόλο ότι οι ήρωες και οι ρόλοι τους είναι καθορισμένοι στα μαγικά παραμύθια σύμφωνα με την μορφολογική ερμηνευτική προσέγγιση του Προπ, μένουν πάντα περιθώρια να διατυπωθούν ειδικότερες παρατηρήσεις σχετικά με το πώς διαμορφώνονται οι συμπεριφορές των ηρώων πέρα από τη φορμαλιστική οπτική. Οι αφηγητές ως φορείς μιας συγκεκριμένης ιστορικής και κοινωνικής συνθήκης συνηθίζουν να ενσωματώνουν στη δράση των παραμυθιακών ηρώων στοιχεία των αντιλήψεων και του καθημερινού βίου άλλοτε άμεσα αναγνωρίσιμα από το κοινό κι άλλοτε περιβεβλημένα από τον μανδύα του μαγικού στοιχείου της παραμυθιακής αφήγησης. Οι γυναίκες στα συγκεκριμένα παραμύθια είναι δυναμικές, εκδικητικές και συχνά κακιές ακόμη και σε ρόλους οι οποίοι «απαιτούν» μια παθητική συμπεριφορά. Λειτουργούν πολύ συχνά σε σχέση με τον ήρωα ανταγωνιστικά όχι σ’ ένα ρόλο καθαρού ανταγωνιστή αλλά συνήθως ενσωματώνοντας αυτό το ρόλο στον τυπικό δικό τους. Κατά πόσον η εικόνα της δυναμικής, διεκδικητικής γυναίκας ανταποκρίνεται στη ρεαλιστική συμπεριφορά της γυναίκας του ιστορικού Πόντου είναι επίσης προς διερεύνηση.

FAROS.PONTION.LAIKH.PARADOSH.PONTOY.SYNEDRIO.SABBATO.PROTI.ENOTHTA.30.11 2

Η ομιλία του Γεωργίου Θανόπουλου

Την ομιλία του Γεώργιου Θανόπουλου με θέμα «Τυπικά ποιητικά σημεία κοινά στον «Διγενή Ακρίτη» Escorial και στις ποντιακές παραλλαγές του ηρωικού τραγουδιού «του υιού του Ανδρονίκου», ο οποίος δεν μπόρεσε να παρευρεθεί διάβασε ο Κώστας Αλεξανδρίδης. Στην ομιλία του Γεωργίου Θανόπουλου, μεταξύ άλλων έγινε παράθεση παραδειγμάτων από τις ποντιακές παραλλαγές του ηρωικού τραγουδιού «του υιού του Ανδρονίκου» σε συστηματικές κατηγορίες, όπως έχουν προσδιοριστεί από την έρευνα, προκειμένου με την επεξεργασία τους να σχηματιστεί μια πιο ξεκάθαρη εικόνα της βαθύτερης ποιητικής σχέσης του «Ακρίτη» Escorial με το τραγούδι «του υιού του Ανδρονίκου» και με τη λαϊκή παράδοση γενικότερα.

Παρέθεσε ενδεικτικά κοινούς λογότυπους – στίχους ολόκληρους, φόρμουλες α΄ και β΄ ημιστιχίου, – αλλά και άλλα τυπικά ποιητικά στοιχεία – «αλλόμορφα», «σημεία του ίδιου τύπου», «παραλλαγές σημείου», – για να αποκαλυφθούν τα στοιχεία ποιητικής κατασκευής του «Ακρίτη» Escorial. Η παράθεση κατέδειξε έναν ικανό αριθμό κοινών ποιητικών σημείων ανάμεσα στα δύο έργα και αποκαλύπτεται έτσι ότι ο τρόπος συγκρότησης του κειμένου του «Ακρίτη» Escorial είναι παρόμοιος με τον τρόπο συγκρότησης της προφορικής επικής ποίησης του Πόντου.

Ο Walter Puchner

Τελευταίος ομιλητής της πρώτης ενότητας ήταν ο Walter Puchner, ο οποίος μεταξύ άλλων ανέφερε ότι με κέντρο εκκίνησης την Κωνσταντινούπολη επαγγελματικοί και ημιεπαγγελματικοί θεατρικοί θίασοι έδιναν τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου και τις δύο πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα θεατρικές παραστάσεις στις ελληνικές κοινότητες γύρω από τον Εύξεινο Πόντο, στο βόρεια Βαλκάνια την Οδησσό, την Κριμαία, στους πρόποδες του Καυκάσου, τη Γεωργία, τις βόρειες ακτές της Μικρασίας και την ενδοχώρα, ακόμα και σε μικρές κοινότητες. Ταυτόχρονα παρατηρείται, ειδικά μετά το 1900, έντονη ερασιτεχνική δραστηριότητα σε μορφή οργανωμένων θεατρικών παραστάσεων ή και σχολικών και εθνικών εορτών για φιλανθρωπικούς σκοπούς ή και σε μορφή εράνου για το ελληνικό σχολείο της κοινότητας».