Συνέντευξη στον δημοσιογράφο Φόρη Πεταλίδη, της Λένας Νίτσου, εγγονής του Δημήτρη Ψαθά και εκδότριας των Απάντων του, με αφορμή την παρουσίαση του ιστορικού βιβλίου «Γη του Πόντου», σε μουσικοθεατρική παραγωγή που μετέφερε στη σκηνή ο Πάνος Αμαραντίδης, σε σκηνοθεσία του Γιάννη Κακλέα, με τη συμμετοχή των αδελφών Κωνσταντίνου και Ματθαίου Τσαχουρίδη και 40 ηθοποιών, μουσικών και χορευτών, στην προσφυγομάνα Θεσσαλονίκη.
Η Λένα Νίτσου, εγγονή του Δημήτρη Ψαθά
Ερώτηση: Πως προέκυψε το βιβλίο του παππού σας Δημήτρη Ψαθά ΓΗ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ να γίνει θεατρική διασκευή;
Απάντηση: Η επιθυμία να μεταφερθεί στο θέατρο το αυτοβιογραφικό, ιστορικό βιβλίο του παππού μου Δημήτρη Ψαθά «Γη του Πόντου» (που αποτελεί ένα βιβλίο που δεν λείπει από καμία βιβλιοθήκη και το οποίο έχει χαρακτηριστεί ως η «Βίβλος του Ποντιακού Ελληνισμού» από τον Πρόεδρο της Ακαδημίας Αθηνών Κωνσταντίνο Δεσποτόπουλο που το προλόγισε το 1993) ήταν μία επιθυμία δική μου αλλά και της μητέρας μου πολλών χρόνων…
Ο Δημήτρης Ψαθάς (Αρχείο Μαρίας Ψαθά - Λένας Νίτσου)
Μην ξεχνάμε πως ο παππούς μου έγραψε την «Γη του Πόντου» το 1966 στην ωριμότητά του αναγνωρισμένος ως απαράμιλλος χρονογράφος, λογοτέχνης και θεατρικός συγγραφέας, σε μια προσπάθεια να κάνει γνωστή την ζωή των ανθρώπων της ιδιαίτερης πατρίδας του, σε μία περίοδο που ο όλεθρος της Σμύρνης παρέμενε γνωστός αλλά όχι η ιστορία του Πόντου που παρέμενε άγνωστη στο πλατύ κοινό.
Το έργο αυτό είναι ένα έργο που μιλά κατευθείαν στην καρδιά, ένα έργο που μας γυρίζει πίσω στον χρόνο στα όμορφα παράλια του Πόντου που εμείς οι νεότεροι μπορεί να μην καταφέραμε να γνωρίσουμε την εποχή εκείνη αλλά που οι παππούδες και οι γιαγιάδες μας έζησαν μία όμορφη ζωή δημιούργησαν έναν σπουδαίο πολιτισμό και έζησαν σε αρμονία με άλλες εθνότητες όπως οι Αρμένιοι και οι Τούρκοι με τα ήθη, τα έθιμα τους, τις παραδόσεις τους, πλάι πλάι πριν τα συνταρακτικά γεγονότα των εγκλημάτων των Νεότουρκων και της Μικρασιατικής Καταστροφής.
Φέτος που συμπληρώθηκαν 100 χρόνια από την Μικρασιατική καταστροφή και 115 από την γέννηση του παππού μου Δημήτρη Ψαθά, ο συγγραφέας Πάνος Αμαραντίδης, με Ποντιακές ρίζες και εκείνος και θαυμαστής του έργου του Δημήτρη Ψαθά, μας πρότεινε να μεταφέρει την «Γη του Πόντου» στο θέατρο και εμείς του την εμπιστευτήκαμε για να ανέβει στο ανακαινισμένο θέατρο RADIO CITY στην Θεσσαλονίκη χωρητικότητας 1.000 θέσεων ικανό να υποστηρίξει ένα πολυπρόσωπο θέαμα 40 καλλιτεχνών, μία υπερπαραγωγή...
Ερώτηση: Ποια είναι η δική σας προσδοκία για να μεταφερθεί στο θέατρο, το βιβλίο «ΓΗ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ» που έγραψε ο παππούς σας Δημήτρης Ψαθάς;
Απάντηση: Όπως σας είπα και πριν η ΓΗ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ είναι ένα έργο βιωματικό, βασισμένο σε προσωπικές εμπειρίες και αναμνήσεις του συγγραφέα που μιλούν κατευθείαν στην ψυχή του κάθε Έλληνα με Ποντιακές ρίζες και δονούν το συναίσθημα. Δεν υπάρχει Έλληνας που να έχει παρακολουθήσει την παράσταση -αυτό το είδαμε από την πρεμιέρα κιόλας- και να μην έχει συγκινηθεί, κλάψει, χαρεί, γελάσει και να μην έχει συμμετάσχει ενεργά στο έργο τραγουδώντας μαζί με τους αδερφούς Τσαχουρίδη τα αγαπημένα τραγούδια του Πόντου που κάνουν το θέατρο να σείεται συθέμελα από συγκίνηση και χειροκροτήματα…
Εγώ προσωπικά προσδοκώ μέσα από αυτή την μεγάλη μουσικοθεατρική υπερπαραγωγή που σκηνοθέτησε με μαεστρία ο Γιάννης Κακλέας, μετέφερε στην σκηνή αριστοτεχνικά από το βιβλίο ο Πάνος Αμαραντίδης και στην οποία συμμετέχουν 40 ηθοποιοί, μουσικοί, χορευτές και οι δεξιοτέχνες τραγουδιστές αδερφοί Κωνσταντίνος και Ματθαίος Τσαχουρίδης τα αηδόνια του Πόντου με την ορχήστρα τους, ο κάθε Έλληνας να γνωρίσει την ζωή στην αλησμόνητη πατρίδα μας.
Οι νεότεροι είναι μια ευκαιρία να «ζήσουν» μέσα από το έργο την καθημερινότητα και οι μεγαλύτεροι να ξαναθυμηθούν και να δουν να ζωντανεύουν στην σκηνή οι διηγήσεις των γονιών τους των παππούδων και των γιαγιάδων τους, οι γειτονιές, οι εκκλησιές, τα σχολεία, τα έθιμα, οι παραδόσεις, τα τραγούδια…
Από το έργο εκτός από την συγκίνηση δεν λείπει το γνωστό χιούμορ του Ψαθά περιγράφοντας τα παιδικά χρόνια στον Πόντο στο σχολείο με την καζούρα των μαθητών στον Ρώσο δάσκαλο στα χρόνια της Ρώσικης κατοχής κ.ά.
Μην ξεχνάμε πως είναι η πρώτη φορά που η μυθιστορηματική ζωή του παππού μου θα ζωντανέψει στη σκηνή όπως την έζησε στην γενέτειρά του, την Τραπεζούντα του Πόντου, το μεγάλο αστικό και πολιτιστικό κέντρο του Πόντου όπου συμβίωνε αρμονικά ένα μωσαικό διαφορετικών πολιτισμών, Ελλήνων, Αρμένιων και Τούρκων.
Ο θεατής θα μεταφερθεί πίσω στο χρόνο στις αρχές του 1900 σε μια γιορτή στην Τραπεζούντα όπου ο νεαρός έμπορος κρασιών από την Τένεδο Γιάννης Ψαθάς, πατέρας του Δημήτρη Ψαθά, γνωρίζει και ερωτεύεται κεραυνοβόλα την όμορφη Τραπεζούντια Μαρία Χαραλαμπίδου και παίρνει αμέσως την απόφαση να την ζητήσει από τους γονείς της. Το κοινό παρακολουθεί μέσα από τα μάτια του μικρού Δημήτρη Ψαθά και της οικογένειάς του την καθημερινή ζωή στον Πόντο, τις σχέσεις των ανθρώπων στις γειτονιές, τις χαρές και τις λύπες, τα γλέντια, τους χορούς αλλά και τον πόνο την δύσκολη ώρα του ξεριζωμού.
Μαζί με τον ήρωα μπαίνει στο «Οινοπνευματοπωλείον η Ωραία Τένεδος», το μαγαζί του πατέρα του, προσκυνά την Παναγία Σουμελά, κάθεται στα θρανία του «Φροντιστηρίου Τραπεζούντος», χαζεύει στους δρόμους τα χανουμάκια και τους σεβάσμιους Τούρκους να τραβούν τους ναργιλέδες τους και ζει από κοντά τα ιστορικά γεγονότα στα γραφεία της εφημερίδας «Η Εποχή» του ήρωα αγωνιστή δημοσιογράφου Νίκου Καπετανίδη όπου εκεί πιάνει την πρώτη του δουλειά. Μέσα από το έργο ζωντανεύει μια ολόκληρη εποχή που σημαδεύτηκε από τα πιο συγκλονιστικά γεγονότα.
Ερώτηση: Πιστεύετε ότι ένα βιβλίο που συγκλόνισε τους αναγνώστες την εποχή που γράφτηκε και έκανε τους πρόσφυγες Έλληνες του Πόντου να σταθούν ισάξια με τους συνέλληνες εκείνη την εποχή, θα έχει την ίδια αποδοχή σήμερα στη μεταφορά στο θέατρο;
Απάντηση: Ναι το πιστεύω. Θα ξεκινήσω από το βιβλίο «Γη του Πόντου» το οποίο και εκδίδουμε μαζί με τα υπόλοιπα Άπαντα του παππού μου από τον εκδοτικό οίκο που έχουμε δημιουργήσει με την μητέρα μου Μαρία Ψαθά. Η «Γη του Πόντου» είναι το βιβλίο που έρχεται πρώτο σε κυκλοφορία από όλα τα υπόλοιπα βιβλία του Δημήτρη Ψαθά και αυτό συμβαίνει από την πρώτη στιγμή που εκδόθηκε από το 1966 μέχρι σήμερα. Ξεπερνάει μέχρι και την «Μαντάμ Σουσού.
Η εγγονή του Δημήτρη Ψαθά, Λένα Νίτσου κρατώντας τον πίνακα του Φωκίωνα Δημητριάδη με την γελοιογραφία της Μαντάμ Σουσούς με τον Μουσολίνι (Αρχείο Λένα Νίτσου)
Είναι φυσικό το κοινό να επιθυμεί να το δει να ζωντανεύει στην σκηνή όπως κάθε βιβλίο που έχει γίνει μπέστ σέλλερ. Είναι μία ευτυχής συγκυρία φέτος με τον εορτασμό των 100 χρόνων από την Μικρασιατική καταστροφή να γυρίζουμε πίσω στις ρίζες μας σε θέματα που μας αφορούν υπαρξιακά, που αφορούν το παρελθόν μας. Είναι σημαντικό που και οι παραγωγοί του θεάτρου αφουγκράζονται την επιθυμία του κοινού και αποφασίζουν να ασχοληθούν με αυτά τα θέματα και να τα ανεβάσουν στο θέατρο σε πολυπρόσωπες παραγωγές όπως αυτήν όπου συμμετέχουν 40 καλλιτέχνες!!!
Ερώτηση: Γιατί επελέγη η Θεσσαλονίκη να κάνει πρεμιέρα το έργο και όχι η πρωτεύουσα Αθήνα που είναι πολυπληθέστερη;
Απάντηση: Η Θεσσαλονίκη αποτελεί το κέντρο του προσφυγικού ελληνισμού. Η ιστορία της είναι άρρηκτα δεμένη με αυτή του Ποντιακού πληθυσμού όπου εκεί βρήκε καταφύγιο μετά την Μικρασιατική καταστροφή ένα μεγάλο μέρος των Ποντίων για να ξεκινήσουν μια νέα ζωή στην μητέρα Ελλάδα. Μην ξεχνάμε πως η συμπρωτεύουσα Θεσσαλονίκη αλλά και οι πόλεις κοντά σε αυτήν όπως το Κιλκίς, η Δράμα, η Βέροια, η Αλεξανδρούπολη είναι γεμάτες από κοινό με Ποντιακές ρίζες που λατρεύουν την «Γη του Πόντου» του Δημήτρη Ψαθά.
Αλλά και εκείνος διάλεξε την Αλεξανδρούπολη για να παρουσιάσει για πρώτη φορά στο κοινό το βιβλίο του «Γη του Πόντου» και όχι την Αθήνα αποδεχόμενος μία πρόσκληση του Συλλόγου Ποντίων Αλεξανδρούπολης το 1966. Από εκεί υπάρχει απομαγνητοφωνημένος ο λόγος του όπου είπε μεταξύ άλλων: «…Είμαστε οι πανάρχαιοι Έλληνες που η φύτρα μας κρατά 25 αιώνες. Ένα από τα πιο ζωντανά στοιχεία του Ελληνισμού, που συνεχίζουμε με πίστη και ευλάβεια τις παραδόσεις μας, εδώ στη γη της μητέρας Ελλάδας, όπως και στη γη εκείνη του Πόντου που αφήσαμε. Γιατί η εθνική μοίρα εμάς των Ποντίων μας έταξε να είμαστε πάντα ακρίτες. Και τότε που κατοικούσαμε εκεί και τώρα που κατοικούμε εδώ. Σάρκα και οστά της Ελλάδος, ακούραστοι εργάτες και φορείς Πολιτισμού. Εδώ στις ακραίες περιοχές της πατρίδας μας, σας φέρνω τον χαιρετισμό των αδερφών μας της Αθήνας και την δική μου αγάπη. Ζήτω ο Πόντος!» (απόσπασμα από την ομιλία του Δ. Ψαθά κατά την πρώτη παρουσίαση του βιβλίου του «Γη του Πόντου» στην Αλεξανδρούπολη το 1966).
Ερώτηση: Πως προέκυψε ένα τόσο μεγάλο επιτελείο συντελεστών και καλλιτεχνών για να υπηρετήσουν την θεατρική υπερπαραγωγή;
Απάντηση: Για να μεταφερθεί σωστά στο θέατρο ένα μεγαλειώδες έργο όπως η «Γη του Πόντου» χρειαζόταν ένας πολυπληθής θίασος μια που το έργο αυτό αναπαριστά μια ολόκληρη εποχή και έναν πολιτισμό που έζησε σε αρμονία πλάι πλάι με άλλους όπως των Τούρκων και των Αρμένιων πριν τα χρόνια των Νεότουρκων και της καταστροφής. Τα σκηνικά του Μανόλη Παντελιδάκη είναι πλουσιότατα, οι σκηνές εναλλάσσονται με απίστευτη ταχύτητα χάρη στην μαεστρία του σκηνοθέτη Γιάννη Κακλέα, τα 200 περίπου κοστούμια που φιλοτέχνησε ο Νίκος Χαρλαύτης είναι φτιαγμένα με απίστευτη προσοχή στην λεπτομέρεια και φυσικά όλοι οι 40 συντελεστές μουσικοί, χορευτές μαζί με τα αηδόνια της παραδοσιακής μας μουσικής τους αδερφούς Κωνσταντίνο και Ματθαίο Τσαχουρίδη που ντύνουν με την φωνή και την λύρα τους όλες τις βασικές σκηνές του έργου δημιουργούν ένα όμορφο μουσικοθεατρικό αποτέλεσμα…
Η εγγονή του Δημήτρη Ψαθά και εκδότρια των Απάντων του, Λένα Νίτσου με τον Κώστα Γεωργουσόπουλο (Αρχείο Λένα Νίτσου)
Ερώτηση: Τι θυμάστε από τον παππού σας Δημήτρη Ψαθά, και πόσο σας επηρέασε όσο ζούσε και κυρίως με τα όσα διαβάσατε από το πλούσιο αρχείο του;
Απάντηση: Με τον παππού μου μεγαλώσαμε μέσα στο ίδιο σπίτι μέχρι τα δώδεκα χρόνια μου που τον έχασα. Υπήρξε μια πληθωρική προσωπικότητα, ένας δυναμικός και γοητευτικός άνθρωπος με αστείρευτο χιούμορ. Στην καθημερινότητα του ήταν δραστήριος και πολυπράγμων. Ξυπνούσε από τα ξημερώματα και κλεινόταν στο γραφείο του στο σπίτι όπου έγραφε θέατρο.
Μετά πήγαινε στην εφημερίδα «Τα Νέα» όπου έγραφε το καθημερινό του χρονογράφημα. Υπήρξε ο πρώτος που καθιέρωσε το πολιτικό χρονογράφημα. Μέσα από την καθημερινή του στήλη «Εύθυμα και Σοβαρά» χτυπούσε την σαπίλα της πολιτικής. Το χρονογράφημα του είχε όπως έλεγαν τόση δύναμη που μπορούσε να «κατεβάσει κυβερνήσεις». Όσο για το μότο του στην ζωή, αυτό ήταν το «χέρια παστρικά». Πίστευε πως έπρεπε να είσαι έντιμος για να μπορέσεις να ασκήσεις το λειτούργημα της δημοσιογραφίας.
Διαβάζοντας το τεράστιο αρχείο του (κρατούσε αρχείο με τα χρονογραφήματά του, τις κριτικές των έργων του, τις ανταποκρίσεις στο εξωτερικό) μου έκανε εντύπωση το πολύπλευρο ταλέντο του. Ασχολήθηκε με επιτυχία με κάθε είδος γραφής: λογοτεχνία, χρονογράφημα, θέατρο, ιστορικό χρονικό. Κάθε χρόνο έκανε και μια μεγάλη επιτυχία στο θέατρο. Κάθε μέρα έγραφε χρονογράφημα στην εφημερίδα, βιβλία, σήριαλ όπως η Μαντάμ Σουσού και τα αξέχαστα δικαστηριακά του (Η Θέμις έχει Κέφια, Η Θέμις έχει Νεύρα) και ακόμα περιοδείες με τους θιάσους στο εξωτερικό σε ΗΠΑ, Καναδά, Κωνσταντινούπολη, Αίγυπτο, δημοσιογραφικές ανταποκρίσεις και τόσα άλλα…
Το επόμενο βήμα μου είναι η έκδοση ενός μεγάλου βιβλίου - λευκώματος που θα αφορά την ζωή του με φωτογραφικό υλικό από τα παιδικά του χρόνια στην Τραπεζούντα του Πόντου και τις αναγνώσεις, πρεμιέρες των μεγάλων θεατρικών επιτυχιών του με τους μεγαλύτερους Έλληνες πρωταγωνιστές που έπαιξαν σε αυτές μέχρι επιλογές από τα χρονογραφήματά του και πολλά άλλα.
Ακόμη επιθυμία της οικογένειας μας είναι να παρουσιάσουμε στο κοινό της Θεσσαλονίκης το βιβλίο της Γης του Πόντου μαζί με μία μεγάλη έκθεση φωτογραφίας με τον ίδιο και τους πρωταγωνιστές των έργων του από το προσωπικό μας αρχείο που παρουσιάσαμε πριν μερικά χρόνια στο Εθνικό Θέατρο.
Η εγγονή του Δημήτρη Ψαθά, Λένα Νίτσου με την Δήμητρα Παπαδοπούλου. που κρατά το βιβλίο Γη του Πόντου στην παρουσίαση του βιβλίου στην Ένωση Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Αθηνών (ΕΣΗΕΑ) (Αρχείο Λένα Νίτσου)
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΕΩΣ 29 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2023
Κάθε Παρασκευή – Σάββατο και Κυριακή (Εκτός 31/12/2022).
Πληροφορίες – Κρατήσεις Ομαδικών Εισιτηρίων: Τηλ. 6946126051.
Πώληση Εισιτηρίων: Στο ταμείο του θεάτρου RADIO CITY και στο https://www.viva.gr
