Τον Αντώνη Παυλίδη τον γνώρισα τη δεκαετία του 1980. Από τότε θυμάμαι έναν χαρούμενο και εγκάρδιο άνθρωπο γεμάτο ενθουσιασμό για το λειτούργημα του εκπαιδευτικού και αγωνία για την πορεία της δημόσιας εκπαίδευσης στην πατρίδα μας. Με ιδιαίτερη ικανοποίηση μάθαινα, κατά καιρούς, για τις πετυχημένες μεταπτυχιακές και διδακτορικές σπουδές του, τη συγγραφή βιβλίων και άρθρων, τις εισηγήσεις του σε ελληνικά και διεθνή συνέδρια και πλήθος άλλων δραστηριοτήτων.

Χαιρόμουνα γιατί ο Αντώνης Παυλίδης κατακτούσε, σταδιακά αλλά σταθερά, ένα σοβαρό επιστημονικό υπόβαθρο με στέρεες γνώσεις στο αντικείμενο της επιστήμης του και ταυτοχρόνως γιατί ήταν ακούραστος στη δουλειά του, κοινωνικά ευαίσθητος και άτομο με μεγάλη συνείδηση ευθύνης, ένας, εν τέλει, ουσιαστικός και γοητευτικός δάσκαλος, που είχε να δώσει στους μαθητές και στους συναδέλφους του εκπαιδευτικούς και, κυρίως, γιατί ήξερε πώς να το δώσει.

Προσφάτως, δέχθηκα ένα τηλεφώνημά του. Μου ανακοίνωσε την έκδοση ενός νέου βιβλίου, διαφορετικού από τα προηγούμενα, με τον ευρηματικό τίτλο: “Χαλαμονή” (εκδοτικός οίκος Α. Α. Λιβάνη, Αθήνα 2017). Καθώς τον άκουγα να μου μιλά με πάθος για το νέο πνευματικό πόνημά του, ήλθαν στη μνήμη μου οι συζητήσεις μαζί του για την ποντιακή προσφυγική καταγωγή της οικογένειας, τον Πανελλήνιο Σύνδεσμο Ποντίων Εκπαιδευτικών, τη συμμετοχή του στην Επιτροπή Ποντιακών Μελετών και εν γένει για το ποντιακό ζήτημα. Θαύμαζα από τότε τις απίστευτες γνώσεις του για το θέμα, αλλά και την έγνοια για τον Πόντο και τους ανθρώπους του, αυτούς που έδιωξαν από τα χώματά τους οι κακές στιγμές της ιστορίας και τους άλλους που παρέμειναν εκεί... Και καθώς η συζήτηση προχωρούσε ήλθαν στη θύμησή μου τα λόγια του Άγγλου ποιητή Τhomas Eliot: «Δεν θα πάψουμε ποτέ να εξερευνούμε. Στο τέλος της περιπλάνησης να γυρίζουμε στο αρχικό σημείο της αφετηρίας μας και να το αναγνωρίζουμε σαν για πρώτη φορά». Ο δικός μας ποιητής, δοκιμιογράφος και φιλόσοφος, ο Γιώργος Σαραντάρης, θα συμπληρώσει με νόημα: «Σίγουρα θα φύγουμε δυσαρεστημένοι αν δεν ανακαλύψουμε τις ρίζες της ζωής μας».

PAVLIDIS.ANTONIS.1

Ο Αντώνης Παυλίδης

Το βιβλίο, λοιπόν, του Αντώνη Παυλίδη: “Χαλαμονή” (ποντιακή λέξη από το ρήμα χαλώ, που σημαίνει χαλασμός, καταστροφή) είναι μία αποκάλυψη. Δεν πρόκειται, απλώς, για ένα μυθιστόρημα, όπου η περιγραφή των γεγονότων και η πορεία των ανθρώπων μέσα στο χρόνο είναι όλα αληθινά. Στην πραγματικότητα έχουμε να κάνουμε με μία άκρως ενδιαφέρουσα και ολοκληρωμένη απόπειρα κατανόησης και ερμηνείας της ιστορικής διαχρονίας του Ποντιακού Ελληνισμού. Ενός τμήματος, δηλαδή, του Οικουμενικού Ελληνισμού, που, όπως γράφει ο ίδιος ο συγγραφέας «...γαντζωμένος σε απρόσιτες πλαγιές και κορφές, κλεισμένος για αιώνες ανάμεσα στα αδιαπέραστα ποντιακά βουνά και τα βάραθρα του Εύξεινου Πόντου, κατόρθωσε όχι μόνο να επιβιώσει, πολλές φορές οριακά μέσα σ’ ένα εχθρικό περιβάλλον, αλλά ακόμη, όταν οι συνθήκες ήταν ευνοϊκές, να δημιουργήσει μικρά και μεγάλα θαύματα».

Το βιβλίο αυτό προσθέτει νέα στοιχεία στην ιστοριογραφία του Μείζονος Ελληνισμού, αποκαλύπτοντας την ιστορική αλήθεια, γράφτηκε με σωφροσύνη, ενώ είναι κατάδηλη η επιστημονική επάρκεια του συγγραφέα για το χώρο και την περίοδο που διαπραγματεύεται. Στις σελίδες του διακρίνει κανείς την ήρεμη ματιά και το μεράκι του ερευνητή. Και τα δύο τα συνοδεύει η περηφάνια για την προσφυγική καταγωγή του και η αφειδώλευτη αγάπη για τους συμπατριώτες   του Πόντιους.

Ο ποιητής Νίκος Καββαδίας έγραψε πως: «Η θύμηση του τόπου αξίζει μονάχα όταν ξέρεις πως θα κινήσεις για καινούριο ταξίδι...». Είναι αλήθεια πως η γραφή του Αντώνη Παυλίδη μας προσφέρει απλόχερα αυτή την ευκαιρία. Η “Χαλαμονή” αποτελεί, ταυτοχρόνως, “κιβωτό μνήμης” και “εγχειρίδιο αυτογνωσίας”, στοιχεία απαραίτητα και τα δύο στους πονηρούς και δύσκολους καιρούς που ζούμε. Εντέλει ο συγγραφέας του βιβλίου ξέρει να ακουμπά στους ώμους της ιστορίας και να αγναντεύει πιο μακριά από τα τείχη του καιρού μας. Στην περίπτωση της “Χαλαμονής” έδειξε, πως, όταν υπάρχει παρελθόν, δεν χρειάζεται να το ωραιοποιούμε, ώστε αυτό να μας εμπνέει.

Αντώνη Παυλίδη, σ’ ευχαριστούμε.

*Ο Μιχάλης Χ. Παντούλας, είναι φιλόλογος, πρώην βουλευτής και το κείμενο δημοσιεύθηκε στην καθημερινή εφημερίδα των Ιωαννίνων «Πρωινός λόγος Ηπείρου»