ΤΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗ

Εκεί οι Ρομάννες, οι γυναίκες που ασχολούνταν με την κτηνοτροφία, έτοίμαζαν όλα όσα θα ήταν χρήσιμα στο σπίτι για τον βαρύ χειμώνα.

Σ’ αυτές τις ακούραστες και περήφανες γυναίκες του Πόντου είναι αφιερωμένο το ποίημα.

Ρομάννα

 

Ρομάννα κάτ’ θα λέω σε, τέρεν καλά τα χτήνα̤,

ποίσον τον γάλαν πασ̆κιτάν, σκουντουλιστά βουτούρτα,

ν’ ευτάν περέκα̤ νόστιμα, σιρόν και πιροσκία.

Θα έρταν ‘ς σον παρχάρ’ απάν’, αγούρ’ με κεμεντζέδας,

να τρώνε, πίν’νε, και γλεντούν να λένε τραγωδίας

και μετ’ εσάς τοι έμορφες ν’ ευτάνε παρακάθα̤.

Ρομάννα ξαν θα λέω σε, τα ζα καλά ωρά̤σον

και ας σο γάλαν ντο θ’ αρμέεις ν’ ευτάς κρύον το τάνιν,

να έρταν πίν’νε οι αγούρ’ να ξεδιψούνε οι μαύροι

κι ας ση σεβντάς την καμονήν ολίγον να εβορά̤ζ’νε.

Να λέν’ καϊτέδας έμορφα, έμορφα τραγωδίας,

ν’ ελέπ’νε εσάς τσοι έμορφες με τ’ έμορφα τ’ ομμάτα̤,

να σ̆κίζ’ και έρται η σεβντά και καπατεύ’ καρδίας,

να ζευγαρών’ κορίτσ’ κι αγούρ’ να ‘ίν’νταν φαμελίας,

και να γομούται το παρχάρ’ ας σα παρχαροπαίδα̤.

Ρομάννα άλλο μη γουεύ’ς να δί’ς ας σην καρδία σ’,

σεβντάς ισ̆μάρ’ και μένεμαν ‘ς σ’ αγούρα̤ τα καρίπ’κα,

π’ έχ’νε καρδόπα κατενά και μουχαλίφ’κα ψ̆ήα.

Κλώστ’ τέρεν ‘ς σο παρχαρομύτ’ τον έμορφον τον ήλον

κι άφ’σον την κάρδια σ’ να πετά απάγκεσ’ ‘ς σα ελάτα̤,

‘ς σα λίβα̤ απάν’ ‘ς σον ουρανόν με τα πουλόπα εντάμαν,

εντάμαν μετ’ ατά κ’ εσύ πέτα ‘ς σ’ εγάπ’ς τον τόπον.

Τέρεν τα παρχαρόπουλα γλυκά ντο κελαηδίζ’νε

κι άφ’σον την κάρδια σ’ να πετά, ποίσον άμον κ’ εκείνα,

που χ̆αίρουνταν να αγαπούν, κ’ ευτάν μικρά φωλέας

και εκειαπέσ’ με την σεβντάν παρακαθίζ’νε εντάμαν

κ’ έρταν γομών’νε το παρχάρ’ μικρά παρχαροπούλα̤.

Ρομάννα, ρίζα μ’, λέω σε, καλά και τα δουλείας,

τ’ άρμεγμαν,το δρουβάνισμαν, τ’ ωρίασμαν ‘ς σα χτήνα̤,

άμα καμίαν μ’ ανασπάλτς ντο θέλ’ και η καρδία σ’.

Ρομάννα ατά ντο λέω σε μη ανασπάλτς καμίαν,

ατώρα ‘ς σα νεότητα σ’ τέρεν τα μανουσάκα̤,

έπαρ’ τη μυρωδία τουν, τέρεν τα εμορφίας

κι απάν’ ‘ς σον έμορφον παρχάρ’ άπλωσον την καρδία σ’.

Όντες τα χτήνα̤ θα ωρά̤εις και θα αρμέεις το γάλαν,

να εξέρτς απέσ’ ‘ς σο εμπροκάρδ’ πως έν’ έναν καρδόπον,

που θελ’ αντρού λαλαχ̆εμαν απέσ’ ‘ς ση μαναχ̆ίαν,

που θελ’ ‘ς ση μαναχ̆ίαν ατ’ πολλά τη συντροφίαν.

Ρομάννα μ’, να λελεύω σε, άλλο μη τρως το ψ̆όπο σ’,

τέρεν τον χρόνον πως δα̤βαίν’ τέρεν την καρυπία σ’

και μαναχ̆έσσα μ’ απομέντς ακεί ‘ς σα ερημίας.

Ρομάννα μ’, ποδεδίζω σε, άνοιξον το καρδόπο σ’,

άνοιξον τα παράθυρα σ’, άνοιξον τα κανάτα̤ σ’,

να εμπαίν’ ο ήλον και χουλέν’ του νου σ’ τα καμονάντας.

Γιώργος Κωνσταντινίδης

Λεξιλογιο

ανασπάλτς=ξεχνάς[ρ.ανασπάλλω]

γουεύ’ς=λυπάσαι[ρ.γουεύω]

δρουβάνισμαν=παραγωγή βούτυρου από γάλα η γιαούρτι

εβορά̤ζ’νε=δροσίζονται[ρ.εβορά̤ζω]

ελάτα̤=έλατα

εμπροκάρδ’=στήθος

ισ̆μάρ’=σημάδι, σινιάλο

καϊτέδας[καϊτέ η]=μελωδία, σκοπός

Καμονάντας[η καμονή]=καημοί, λύπες μεγάλες

κανάτα̤[ιν,το]=παντζούρια

καπατεύ’=σκεπάζει,καλύπτει

[ρ.καπατεύω]

καρίπ’κα=έρημα

κατενά=καθαρά

Κλώστ’=γύρνα[ρ.κλώθω]

λαλαχ̆εμαν=χάδι

λύβα̤[ιν,το]=σύννεφα

μουχαλίφ’κα=ευαίσθητα

να λελεύω σε=να σε χαρώ

πασ̆κιτάν= μυζήθρα

παρακάθα̤[ιν,το]= συναθροίσεις νυχτερινές

παρχάριν[το]=βοσκοτόπι

παρχαρομύτιν[το]=κορυφή παρχαριού

περέκα̤[ιν,το]=είδος τυρόπιτας

ποδεδίζω σε=να σε χαρώ,να πάρω εγώ το κακό από εσένα, σε προσκυνώ για θεό ή αγίους

Ρομάννα=γυναίκα που επιμελείται τα ζώα στα βοσκοτόπια[παρχάρια]

σεβντά[η]=έρωτας,αγάπη

σιρόν[το]=ποντιακό φαγητό

σκουντουλιστά=ευωδιαστά

τάνιν[το]= αριάνι

χούλεμαν[το]=ζεστασιά

Χτήνα̤ [το χτήνον]=αγελάδες

Ωρά̤σον=πρόσεξε[ρ