Εκδήλωση με θέμα την Μελισσοκομία στον Πόντο, με στόχο την ευαισθητοποίηση των ανθρώπων πραγματοποιήθηκε την Κυριακή 24 Σεπτεμβρίου 2023, στον προαύλιο χώρο του Meligeysis στα Κομνηνά Ξάνθης, με ομιλητή τον ομότιμο καθηγητή ιστορίας του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας Κώστα Φωτιάδη.
Το παρών έδωσε και ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Ξάνθης και Περιθεωρίου κ. κ. Παντελεήμων, ο οποίος στο σύντομο χαιρετισμό του αναφέρθηκε στη σημασία της τοπικής μελισοκομίας και τη δουλειά που κάνουν οι παραγωγοί σε όφελος της τοπικής οικονομίας.
Στην εμπεριστατωμένη ομιλία του ο Κώστας Φωτιάδης, ομότιμος καθηγητής Ιστορίας του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας και με θέμα «Η Μελισσοκομία στον Πόντο. Η στράτα σ’ μέλ’ και γάλαν να έν’ στρωμένον», μεταξύ άλλων ανέφερε.
«Αν οι μέλισσες εξαφανιζόντουσαν, η ανθρωπότητα δεν θα είχε περισσότερα από 4 χρόνια ζωής», Albert Einstein. Η μέλισσα είναι η βασική πηγή επιβίωσης μας, χωρίς υπερβολή το οξυγόνο του ανθρώπινου οργανισμού. Γιατί η μέλισσα ήταν και είναι υπεύθυνη για το μεγαλύτερο μέρος της επικονίασης των φυτών. Χωρίς αυτό το θείο δώρο, εκατομμύρια φυτά και δένδρα δε θα μπορούσαν να μας δώσουν τους καρπούς τους, με αποτέλεσμα να παραλυόταν η διατροφική αλυσίδα.
Στον Πόντο η μελισσοκομία ήταν γνωστή από την αρχαιότητα. Από την Ριζούντα ως τη Σινώπη οι ορεινές περιοχές διέθεταν πλούσια ανθοφορία, εξ αιτίας της πλούσιας φυτικης αλυσίδας. Ξεχώριζε όμως η περιοχή της κοιλάδας του ποταμού της Ματσούκας. Εκεί φύτρωνε και φυτρώνει η «Ποντιακή Αζαλέα», το στιφίν, θαμνώδες φυτό, που το συναντούμε και ως «Ροδόδεντρο». Οι μέλισσες από τα άνθη του παράγουν και σήμερα, το μεθυστικό μέλι, το μαινόμενον μέλι η παλαλόν μέλι.
Είναι γνωστή η περιπέτεια των δέκα χιλιάδων Ελλήνων μισθοφόρων, που περιγράφει με λεπτομέρειες ο Ξενοφώντας στα απομνημονεύματα, το 401 π.Χ.
Από την αρχαιότητα ως τις ημέρες μας, η επιστήμη της ιατρικής και της φαρμακολογίας μπορεί να έκαναν και συνεχίζουν να κάνουν θαύματα, ωστόσο όμως παραμένει επίκαιρη και ζωντανή η αξιοποίηση και η χρήση της λαϊκής ιατρικής και θεραπείας, όχι μόνο σε απομονωμένα χωριά, γιατί απουσιάζουν τα ιατρικά κέντρα, αλλά και μέσα στις πόλεις. Η παραδοσιακή μνημειακή δύναμη αντέχει στο χρόνο και ο σοφός λαός συνεχίζει να αξιοποιεί τα θεία δώρα της φύσης. Έμμεσα συνήγοροι της λαϊκής ιατρικής και θεραπείας είναι και η επιστήμη της ομοιοπαθητικής, η οποία καθημερινά κερδίζει έδαφος από την κλασική ιατρική. Η φαρμακολογία της ομοιοπαθητικής στηρίζεται σε πολλά προϊόντα της φύσης. Πολλές από τις λαϊκές δοξασίες που συναντούμε στον Πόντο και τις θεραπευτικές πρακτικές είναι παρόμοιες με τις αντίστοιχες του Ελλαδικού χώρου. Επίσης συναντούμε πολλές ιατροφαρμακευτικές συνταγές, οι οποίες είναι καταχωρημένες σε ιατροσοφικούς κώδικες των Αλεξανδρινών, Βυζαντινών και μεταβυζαντινών χρόνων. Ακόμη στο λαϊκό κύκλο των πρακτικών θεραπευτών ο αρχαίος Ιπποκράτης κατέχει ξεχωριστή θέση, γιατί ήταν από τους πρώτους που μίλησε για πολλές ασθένειες και την θεραπευτική μέθοδο τους. Αυτή την θεραπευτική πρακτική η λαϊκή ιατρική αξιοποίησε για πολλές αρρώστιες, χρησιμοποιώντας και τα θεία δώρα της μέλισσας, το μέλι και το κερί.
Σήμερα εδώ, στον πανέμορφο χώρο της Μελιγεύσης, θα μιλήσουμε για τις ποικίλες θεραπείες των ασθενειών στον Πόντο από πρακτικούς, και τις περισσότερες φορές εντελώς αγράμματους, συντοπίτες και συντοπίτισσες.
Η… Γεύση των Κομνηνών έχει δημιουργική προσφορά
Η Γεύση Τουλουμίδου - Ανανιάδη, είναι η σύγχρονη Παρχαρομάνα, που συνεχίζει σε πείσμα των καιρών να περισώζει συνειδητά το λαϊκό πολιτισμό των αλησμόνητων πατρίδων μας. Ως οικογένεια αντικατέστησαν επάξια την κτηνοτροφική οικονομία με την μελισσοκομία, όταν οι τιμές της πώλησης των ζώων δεν κάλυπταν τα έξοδα διατροφής, σε αντίθεση με τη μελισσοκομία, που ένα μεγάλο μέρος της διατροφής αναλαμβάνει η Θεία πρόνοια.
Φύσει ανήσυχη, με ιδιαίτερα γνωρίσματα και στάση ζωής στον γνήσιο και αυθεντικό λαϊκό της περιβάλλον. Προσωπικότητα δυναμική, τολμηρή μέχρι βαθμού υγειούς τρέλας, με οικολογικές ευαισθησίες και μεγάλο έρωτα στις μοναδικές ομορφιές των βουνοπλαγιών του Νέστου δεν δυσκολεύτηκε να βρει το δρόμο της ευτυχίας και της επαγγελματικής αποκατάστασης. Το βλέπεις στο βλέμμα της, στην κίνηση του σώματος της. Μεγαλωμένη μέσα σε ποντιακούς συλλόγους και γλωσσικά σε ένα αυστηρά παραδοσιακά ποντιακό περιβάλλον. Ευτύχησε να έρθει σε επαφή με την ιστορία και των πολιτισμό των προσφύγων της πρώτης γενιάς. Είμαι ερωτευμένος μαζί της, ας το ξέρει ο Ηρακλής, αλλά από μένα δεν κινδυνεύει, γιατί με σαγηνεύει, όπως έχω αναφέρει, το βλέμμα της, η χάρη της, το χαμόγελο της, η κίνηση του σώματος και η έκφραση της, όταν χειρίζεται την μητρική μας γλώσσα. Όταν την ακούω, βλέπω μπροστά μου τη γιαγιά μου, που ανερυθρίαστα μιλούσε αριστοφανικά, χωρίς να είναι χυδαίες οι λέξεις. Η ποντιακή αθυροστομία, της οποίας και η Γεύση έχει το θείο χάρισμα, ήταν και είναι ισχυρό όπλο της λαϊκής κληρονομιάς μας. Προσωπικά λυπάμαι που δεν έχω αυτό το ταλέντο που διαθέτουν ο Κώστας Διαμαντίδης, ο Δημήτρης Πιπερίδης, ο Ιορδάνης Παπαδόπουλος, ο Δαμιανός Χαραλαμπίδης και μερικοί ακόμη καλοί φίλοι μας.
Η ζωή είναι αυτή που πολλές φορές μας καθοδηγεί ποιόν δρόμο να ακολουθήσουμε. Για τη Γεύση δεν υπήρχε άλλη δυνατότητα ευτυχισμένης επιβίωσης από την επιλογή της μελισσοκομίας. Ήταν το μάνα εξ ουρανού, η ευλογία και για την οικονομική στήριξη της πολύτεκνης οικογένειας.
Για αυτό πρώτα μελέτησε σοβαρά τους θρακιώτες μελισσοκόμους ποντιακής καταγωγής της πρώτης γενιάς και ιδιαίτερα τον κορυφαίο Νικόλαο Τοπαλίδη από τη Σάντα του Πόντου, εκδότη για περισσότερα από είκοσι χρόνια του αξιόλογου περιοδικού « Μελισσοκομική Ελλάς». Στην εφημερίδα Εποχή της Τραπεζούντας, του εθνομάρτυρα Νίκου Καπετανίδη το 1919-1920 υπήρχε καταχωρημένη διαφήμιση του Τοπαλίδη για το μέλι της Σάντας.
Νέα, πανέμορφη αρχοντογυναίκα, δραστήρια, αποφασιστική, έχοντας στο πλευρό της έναν Ζορπικό άνδρα, τον Ηρακλή Ανανιάδη.
Τερείς ατον και φοάσαι, αμαν ατός εν θεού μουμούλ. Τερεί την Γεύσην και χαν’ τα αχούλετ, όχι μόνον για τ΄ατέν, αλλά για και έξι χάταλα ντο έχνε, δει την ψύν ατ. Όλε τα ευλοϊας τη θεού έχνε. Οχτώ στόματα.
Καθημερινά και οι δυο τους τρέχουν, για να προλάβουν όλες τις δουλειές στο πανέμορφο σπίτι που χτίσανε στην καταπράσινη φύση των ορεινών Νεστοχωρίων, στα Κομνηνά της Ξάνθης. Άξιο στήριγμα σε όλες τις πρωτοβουλίες της και ιδιαίτερα στις αγροτικές δουλειές και κυρίως στα καπνά. Εκεί όμως που το πολύτεκνο ζευγάρι αφιερώνει ευχάριστα τις περισσότερες ώρες του είναι ο αγιότοπος τους, το εργαστήριο μελισσοκομίας, στο οποίο παράγουν τα αγνά και ανόθευτα προϊόντα, που προέρχονται από την κηρύθρα και το μέλι. Στον ίδιο εργαστηριακό χώρο παρασκευάζουν και άλλα παραδοσιακά προϊόντα, όπως αγνές σπιτικές μαρμελάδες, ωτία, περέκια, μακαρίνας, λικέρ από κράνα της περιοχής, σαπούνια, κηραλοιφές και άλλα προϊόντα που διαθέτει η φύση. Αυτό που ξεχωρίζει και είναι υπερήφανη είναι το βουτυρόμελο τους, η καλύτερη, ιδιαίτερα για παιδιά διατροφή.
Το κτήμα τους γίνεται επισκέψιμος χώρος πολλών ανθρώπων με ανάλογα ενδιαφέροντα. Η υποδοχή ξεκινά πάντα με την προσφορά σπιτικών γλυκών, που φτιάχνει η ίδια. Επίσης πολλοί ποντιακοί σύλλογοι επισκέπτονται το φιλόξενο χώρο τους, για να γνωρίσουν τα μυστικά της ποντιακής διατροφής. Περήφανη για την καταγωγή της, βρίσκει το χρόνο να διδάσκει παραδοσιακούς χορούς, να τραγουδάει ποντιακά και να παίζει νταούλι σε χορούς και πανηγύρια.
Κύριος σκοπός μας, είχε τονίσει η Γεύση σε μία συνέντευξη της, πέρα από την παραγωγή των αγνών φυσικών προϊόντων, είναι η γνωριμία των επισκεπτών μας με τον μαγικό κόσμο των μελισσών αλλά και με τα αναρίθμητα οφέλη που προσφέρει η μέλισσα τόσο στο περιβάλλον όσο και στον ανθρώπινο οργανισμό. Οι επισκέπτες έχουν την ευκαιρία μέσα από την εμπειρία της γευσιγνωσίας να μάθουν για την ιστορία και τις παραδόσεις του τόπου μας, καθώς και να συμμετέχουν στην διαδικασία του τρύγου!
Τα τελευταία χρόνια λειτουργούν πολλά εκπαιδευτικά προγράμματα του Υπουργείου Παιδείας, κυρίως για παιδιά της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, για να γνωρίσουν από κοντά την πολυσύνθετη ευεργετική κοινότητα των μελισσών, αλλά και αν αγαπήσουν τις εναλλακτικές δυνατότητες που μας προσφέρει απλόχερα η φύση. Η ψυχική επαφή με όλο αυτό τον κόσμο, είναι το δικό τους αντίδωρο, και νιώθουν ξεχωριστή χαρά, κάθε φορά που η ανταπόκριση των επισκεπτών είναι ανάλογη.
Μέριμνα τους είναι “να προσφέρουν στα παιδιά τους ότι καλύτερο μπορούν ώστε στο μέλλον, να ασχοληθούν με αυτό που πραγματικά θέλουν και αγαπούν για να είναι ευτυχισμένα.
