Με ιδιαίτερη συγκίνηση και μεγάλη προσέλευση κοινού πραγματοποιήθηκαν τα εγκαίνια της έκθεσης «Το Ελληνικό Θαύμα στην Τασκένδη», το απόγευμα της Κυριακής 11 Ιανουαρίου 2025, την οποία ο Δήμος Καλαμαριάς συνδιοργανώνει με το Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού στο Ουζμπεκιστάν, στον χώρο του Remezzo (Πλαστήρα 2, Αρετσού) και θα διαρκέσει έως και την Κυριακή 1 Φεβρουαρίου 2026.
Στόχος της είναι να αναδείξει και να τιμήσει τους Έλληνες που μακριά από την πατρίδα, δημιούργησαν, πρόκοψαν και διατήρησαν ζωντανή την ελληνική πολιτιστική ταυτότητα στην Τασκένδη και σε άλλες περιοχές του Ουζμπεκιστάν.
Σε ένα κατάμεστο χώρο, παρουσιάστηκε ένα ουσιαστικό και βαθιά ανθρώπινο αφιέρωμα στην ιστορία, την αντοχή και τη συλλογική μνήμη του Ελληνισμού της Κεντρικής Ασίας, φωτίζοντας μια λιγότερο γνωστή, αλλά εξαιρετικά σημαντική πτυχή της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας.
Την εκδήλωση παρουσίαση η Ελένη Ιωαννίδου, ιστορικός στο Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού (ΙΑΠΕ) του Δήμου Καλαμαριάς.
Η Δήμαρχος Καλαμαριάς Χρύσα Αράπογλου, καλωσορίζοντας τους παρευρισκόμενους, εξέφρασε τη συγκίνησή της για την πραγματοποίηση της έκθεσης στην Καλαμαριά, υπογραμμίζοντας ότι η ιστορία των Ελλήνων της Τασκένδης αποκαλύπτει ένα αυθεντικό «ελληνικό θαύμα»:
Τη δύναμη ανθρώπων που, μέσα από αλλεπάλληλες προσφυγιές και σκληρές ιστορικές συνθήκες, κατάφεραν να δημιουργήσουν κοινότητες πολιτισμού, μνήμης και αλληλεγγύης. Τόνισε, επίσης, τη σημασία της ιστορικής γνώσης και της ανάδειξης σελίδων του Ελληνισμού που συχνά παραμένουν εκτός σχολικής διδασκαλίας.
Η πρώτη Πρέσβειρα της Ελλάδας στο Ουζμπεκιστάν, Κατερίνα Τζεβελέκη, εξέφρασε τη μεγάλη τιμή που αισθάνεται που βρέθηκε στην Καλαμαριά για την έκθεση, επισημαίνοντας ότι τέτοιες πρωτοβουλίες συμβάλλουν καθοριστικά στην εμβάθυνση των σχέσεων Ελλάδας και Ουζμπεκιστάν.
Αναφέρθηκε στη σπουδαία δουλειά που επιτελεί στην Τασκένδη το Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού, καθώς και στις μακρόχρονες, ειλικρινείς και σταθερές σχέσεις που συνδέουν τις δύο χώρες.
Ιδιαίτερα συγκινημένος, ο επίτιμος Πρόξενος του Ουζμπεκιστάν στην Ελλάδα, Ξενοφών Λαμπράκης, ο οποίος γεννήθηκε στην Τασκένδη, μίλησε για τις προσπάθειες που γίνονται στην Ελλάδα ώστε να διατηρείται ζωντανή η μνήμη του Ελληνισμού της περιοχής και να μεταδίδεται στις νεότερες γενιές. Για να γνωρίσουν όπως είπε, οι άνθρωποι στην Ελλάδα πως οι συμπατριώτες τους που πήγαν ως πολιτικοί πρόσφυγες και έζησαν εκεί για δεκάδες χρόνια, κράτησαν την ελληνική τους συνείδηση και μεταλαμπάδευσαν τον ελληνικό πολιτισμό, σε αυτήν την μακρινή χώρα της Ασίας.
Ο Πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου Καλαμαριάς και πρώην Αντιδήμαρχος Ανάδειξης της Προσφυγικής Ταυτότητας, Σωτήρης Γεωργιάδης, που είχε και την ευθύνη της διοργάνωσης, τόνισε ότι η ουσία της έκθεσης έγκειται στο γεγονός ότι η Τασκένδη δεν αποτελεί έναν μακρινό τόπο, ούτε γεωγραφικά ούτε ιστορικά, αλλά έναν ζωντανό χώρο συλλογικής μνήμης για τον Ελληνισμό.
Όπως υπογράμμισε, οι φωτογραφίες και τα τεκμήρια δεν αποτυπώνουν απλώς πρόσωπα, αλλά δεσμούς, κοινότητες και συλλογικότητα, σημειώνοντας ότι η Καλαμαριά έχει κάθε λόγο να προβάλλει αυτή την ιστορία, καθώς η ίδια της η ταυτότητα είναι άρρηκτα δεμένη με την προσφυγιά.
Η βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ, Κατερίνα Νοτοπούλου, συνεχάρη θερμά τον Δήμο Καλαμαριάς και τους διοργανωτές, όπως και το Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού στην Τασκένδη και τον πρόεδρό του Κώστα Πολίτη, για τη διοργάνωση της έκθεσης και για το βήμα που δίνει ώστε να γίνει γνωστή αυτή η σπουδαία ιστορία, χαρακτηρίζοντας την ημέρα των εγκαινίων ως ιδιαίτερα σημαντική τόσο για την Καλαμαριά όσο και για τη Θεσσαλονίκη.
Από την πλευρά του, ο βουλευτής του Κινήματος Δημοκρατίας, Μιχάλης Χουρδάκης, υπογράμμισε ότι η Καλαμαριά, όπου η προσφυγική μνήμη δεν αποτελεί απλώς παρελθόν αλλά ζωντανό στοιχείο ταυτότητας, είναι ο πλέον κατάλληλος τόπος για τη φιλοξενία της συγκεκριμένης έκθεσης, ενώ τόνισε πως η πλειοψηφία των Ελλήνων ακόμη και αυτοί που δεν ήξεραν για την Τασκένδη, την έμαθαν με την έλευση του κορυφαίου ομογενή ποδοσφαιριστή Βασίλη Χατζηπαναγή στην Ηρακλή.
Εκ μέρους των αγωνιστών της Εθνικής Αντίστασης χαιρετισμό απηύθυνε ο Ιωάννης Ιωαννίδης, εκπρόσωπος της Πανελλήνιας Οργάνωσης Αγωνιστών Εθνικής Αντίστασης, από το παράρτημα της Καλαμαριάς, ο οποίος είπε. Εκπροσωπώ την Πανελλήνια Οργάνωση Αγωνιστών Εθνικής Αντίστασης 1941 – 1944, που ήταν και η ρίζα του μετέπειτα εμφυλίου πολέμου. Του εμφυλίου που οδήγησε εκείνα τα επάρατα χρόνια στην ανταμειβή από το ελληνικό κράτος βέβαια, στην εξορία. Φύγανε άνθρωποι, αφήσανε πίσω περιουσίες, γονείς και παιδιά, και πολλές φορές δεν τους είδανε ξανά και όταν γυρίσανε οι περιουσίες είχανε περάσει σε άλλα χέρια, δυστυχώς.
Και να μην ξεχνάμε ότι τα πρώτα χρόνια που επέστρεψαν οι άνθρωποι από το Ουζμπεκιστάν, για τους Έλληνες ήτανε Ρώσοι, τόσο τους έκοβε και για τους Ρώσους, ήταν Έλληνες.
Ο Πρόεδρος του Κέντρου Ελληνικού Πολιτισμού στην Τασκένδη, Κώστας Πολίτης, αναφέρθηκε στο ιστορικό της δικής του διαδρομής στην Τασκένδη και στη δημιουργία του Κέντρου και του αρχειακού του πλούτου, με στόχο την ανάδειξη και αναβίωση της μεγάλης ιστορίας του Ελληνισμού στην περιοχή.
Τόνισε πως ο ίδιος γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη, αλλά η δουλειά του τον οδήγησε να ζει στην Τασκένδη και δραστηριοοποίθηκε για να αναδείξει τον πλούτο των Ελλήνων, τόσο των πολιτικών προσφύγων όσων και τον Ελλήνων του Πόντου που βρέθηκαν εκτοπισμένοι σε εκείνα τα μέρη και μετέφεραν διατήρησαν και μετέφεραν τον ελληνικό πολιτισμό στη μακρινή χώρα του Ουζμπεκιστάν.
Στόχος τώρα είναι τα νέα παιδιά, που προέρχονται και από μικτούς γάμους να διατηρήσουν την ελληνικότητά τους, να μάθουν την ελληνική γλώσσα.
Τέλος, ο δρ. Νίκος Ντάλλας παρουσίασε την ερευνητική του δουλειά και σημαντικά ντοκουμέντα από το αρχείο, αναφερόμενος στους περίπου 12.000 Έλληνες πολιτικούς πρόσφυγες που έφτασαν στην Τασκένδη το 1949 και στα χρόνια που ακολούθησαν.
Ανάμεσα στα τεκμήρια που παρουσιάστηκαν περιλαμβάνονται ιδιαίτερα φορτισμένα ιστορικά στοιχεία, όπως η καρτέλα της Άλκη Ζέη, της πρώτης συζύγου του Χαρίλαου Φλωράκη, καθώς και εκείνη του θρύλου του ποδοσφαίρου Βασίλη Χατζηπαναγή.
Η θερμή ανταπόκριση του κοινού ανέδειξε τη σημασία της έκθεσης ως ζωντανού φορέα μνήμης και ιστορικής γνώσης.
Το αφιέρωμα του Δήμος Καλαμαριάς στο «Ελληνικό Θαύμα της Τασκένδης» συνεχίζεται με μια σειρά εκδηλώσεων που εμβαθύνουν στη βιωματική, ιστορική και επιστημονική προσέγγιση του θέματος.
Οι θεματικές ενότητες της έκθεσης
Η έκθεση μνήμης, ιστορίας και ταυτότητας, που υπενθυμίζει πως ο Ελληνισμός, όπου κι αν βρέθηκε, κατάφερε να ριζώσει, να δημιουργήσει και να αφήσει το αποτύπωμά του στον χρόνο, περιλαμβάνει 100 ιστορικές φωτογραφίες από το αρχείο του Κέντρου Ελληνικού Πολιτισμού Τασκένδης, οργανωμένες σε τρεις ενότητες:
Η ζωή των πολιτικών προσφύγων στην Τασκένδη (1949–1970)
Στιγμιότυπα καθημερινότητας, εργασίας, εκπαίδευσης και κοινωνικής οργάνωσης των χιλιάδων Ελλήνων που εγκαταστάθηκαν στην ουζμπεκική πρωτεύουσα μετά τον Εμφύλιο Πόλεμο.
Οι εκτοπισμοί των Ελλήνων Ποντίων (1937–1949)
Ένα αφιέρωμα στους Έλληνες του Εύξεινου Πόντου που εκτοπίστηκαν από το σοβιετικό καθεστώς προς το Καζακστάν και την Κοκάνδη του Ουζμπεκιστάν.
Το σύγχρονο Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού στην Τασκένδη.
Η ιστορική διαδρομή και η σημερινή δυναμική παρουσία της ελληνικής κοινότητας στην Κεντρική Ασία.
Κυριακή 25 Ιανουαρίου 2026
Την Κυριακή 25 Ιανουαρίου, στις 18.00, απόγονοι πολιτικών προσφύγων που γεννήθηκαν και έζησαν στην Τασκένδη θα αφηγηθούν τις βιωματικές τους εμπειρίες.
Στη συνέχεια θα προβληθεί το ντοκιμαντέρ με τίτλο: «Ο τελευταίος καπετάνιος» του κ. Νίκου Ασλανίδη.
Την Κυριακή, 1 Φεβρουαρίου 2026, ώρα 18.30, θα διοργανωθεί πάνελ / συζήτηση όπου ο Νίκος Μαραντζίδης, Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, ο Βλάσης Αγτζίδης, Διδάκτωρ Σύγχρονης Ιστορίας, και ο Νίκος Φωκάς, Ομότιμος Καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο Eotvos Lorand της Βουδαπέστης, θα συζητήσουν για τους εκτοπισμούς των Ποντίων της Σοβιετικής Ένωσης στο Ουζμπεκιστάν και για την εμπειρία των πολιτικών προσφύγων του Ελληνικού Εμφυλίου στην Τασκένδη.
Εκπαιδευτικές ξεναγήσεις
Η έκθεση απευθύνεται και στη μαθητική κοινότητα, με πρωινές ξεναγήσεις για γυμνάσια και λύκεια (Δευτέρα – Παρασκευή, 09:00–12:00). Αποτελεί μια μοναδική ευκαιρία για τους μαθητές να γνωρίσουν άγνωστες πτυχές της σύγχρονης ιστορίας, της προσφυγικής εμπειρίας και της πολιτισμικής κληρονομιάς του Ελληνισμού.
Για προγραμματισμό επισκέψεων και πληροφορίες:
Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού.
Τηλ.: 2310 432091.
Email: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
Πληροφορίες Έκθεσης.
Ώρες λειτουργίας: Τρίτη – Κυριακή, 10:00 – 13:00 και 18:00 – 20:00.
Είσοδος: Ελεύθερη.
