Ένα όραμα του μακαριστού Μητροπολίτη Δράμας Παύλου «Κρωμέτ’κα Τραγωδίας», παρουσιάστηκε ολοκληρωμένο, το απόγευμα της Κυριακής 7 Δεκεμβρίου 2025, στο Προκόπειο Πολυδύναμο Εκκλησιαστικό Κέντρο στην Καλαμαριά, ένα καρδιακό αφιέρωμα λόγου και ήχου στην εύανδρη Κρώμνη του Πόντου και στον αθεράπευτα νοσταλγό της.
Ο Φόρης Πεταλίδης, ο Θεοδόσης Κυριακίδης, ο Νίκος Μιχαηλίδης και ο Θανάσης Στυλίδης
Στην φιλόξενη αίθουσα του Προκόπειου βρέθηκαν όσοι τον αγάπησαν από καρδιάς και τον εκτιμούσαν για την αγάπη του για τις αλησμόνητες πατρίδες του Ευξείνου Πόντου και της Κρώμνης, που τόσο ύμνησε.
Στιγμιότυπο από τους συμμετέχοντες στην εκδήλωση
Ο Φόρης Πεταλίδης
Τους συμμετέχοντες στην εκδήλωση καλωσόρισε ο δημοσιογράφος Φόρης Πεταλίδης, ο οποίος μεταξύ άλλων ανέφερε.
Ο συντονιστής της εκδήλωσης δημοσιογράφος Φόρης Πεταλίδης
Το cd “Κρωμέτ’κα Τραγωδίας” είναι το τελευταίο έργο του μακαριστού Μητροπολίτη Δράμας Παύλου Αποστολίδη. Μια κουκίδα από την τεράστια προσφορά του. Για μας είναι ένα χαιρετιστήριο μήνυμα προς τον τόπο, όπου γεννήθηκαν οι πρόγονοί μας, ένα ευλαβικό μνημόσυνο στους πεθαμένους που μείνανε στα άγια εκείνα χώματα, ένας ύμνος στην δόξα και την αθανασία του Πόντου. Για τον Δράμας Παύλο ήταν ένα Χρέος. Χρέος προς τους προγόνους του. Προς τους προγόνους μας.
Το έργο παρέμενε ανέκδοτο καθώς ως γνωστόν ο Παύλος μας άφησε πρόωρα στις 2-5-2022, στο ζενίθ της ακμής και της δημιουργικότητας του.
Ευτυχώς τη σκυτάλη για την εκπλήρωση αυτού του χρέους την ανέλαβε με περισσή αίσθηση ευθύνης η οικογένειά του, οι άνθρωποι του. Η αδερφή του Δήμητρα, τα ανίψια του Αριστόβουλος και Γιώργος, ο γαμπρός του Θανάσης Στυλίδης. Και να σήμερα, που ήρθε η καλή η ώρα να παρουσιάσουμε αυτή την όμορφη εργασία σε μια σεμνή εκδήλωση που αποτελεί ύμνο στην πλανεύτρα Κρώμνη και ταυτόχρονα μουσικό μνημόσυνο στον αθεράπευτο νοσταλγό της τον μακαριστό Δράμας Παύλο.
Ο κ. Ιουστίνος
Ο κ. Ιουστίνος
Στη συνέχεια στο βήμα ανέβηκε για χαιρετισμό ο Σεβασμιώταςτος Μητροπολίτης Νέας Κρήνης και Καλαμαριάς κ. Ιουστίνος, ο οποίος ανέφερε ότι όταν εξελέγη στη Μητρόπολη ο Δράμας Παύλος, τον είπε ότι πηγαίνει στην προσφυγούπολη Καλαμαριά και τον μύησε την αγάπη για τις αλησμόνητες πατρίδες.
Και στόχος πλέον είναι η πόλη να καταφέρει να στεγάσει και τον Πολιούχο της τον Άγιο Ευγένιο, τον προστάτη της Τραπεζούντας.
Ο κ. Παντελεήμων
Ο κ. Παντελεήμων
Ακολούθως στον χαιρετισμό του ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Μαρωνείας και Κομοτηνής κ. Παντελεήμων τόνισε ότι ο Μητροπολίτης Παύλος, έδειχνε την αγάπη του για τις αλησμόνητες πατρίδες του Ευξείνου Πόντου σε κάθε του στιγμή και η επαφή του με τους κατοίκους της Τραπεζούντας και τα άγια χώματα των προγόνων του ήταν γι’ αυτόν ένα χρέος.
Ακολούθησε η προβολή αφιερωματικού βίντεο στον Μακαριστό Μητροπολίτη Δράμας Παύλο «εκ πηγών αψευδών», διαρκείας 12 λεπτών, όπου εν συντομία παρουσιάστηκε η ζωή και η δράση του φλοβερού Πόντιου Μητροπολίτη.
Ο Θεοδόσης Κυριακίδης
Ο Θεοδόσης Κυριακίδης
Στην εισήγησή του ο Θεοδόσης Κυριακίδης διδάκτορας Νεότερης Ιστορίας του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας, στην ομιλία του «Η Κρώμνη του Πόντου», μεταξύ άλλων ανέφερε.
Η αγαπημένη πατρίδα του μακαριστού μητροπολίτη Δράμας Παύλου η Κρώμνη είναι κωμόπολη της επαρχίας Χαλδίας που βρισκόταν βορειοανατολικά της Άρδασσας. Yπάγονταν στην υποδιοίκηση Τορούλ με έδρα την Άρδασσα, ενώ εκκλησιαστικά υπαγόταν στη Μητρόπολη Χαλδίας.
Σε παλαιότερους χρόνους ο πληθυσμός της ανερχόταν σε 1.000 ελληνικές οικογένειες ή 6.000 ανθρώπους, ενώ μετά τις μεταναστεύσεις των πληθυσμών κατοικούσαν εκεί 350 οικογένειες.
Στον μακαριστό Παύλο ταιριάζει απόλυτα αυτό που έλεγαν οι δικοί μας: «πολλά να λέγω κι μπορώ και λίγα κι κανείνταν», νομίζω όμως ότι πρέπει να υπογραμμισθούν κάποιοι βασικοί άξονες της προσωπικότητας του. Όχι τα έργα του που είναι μεγάλα και σπουδαία, τόσο όσο ήταν ηγούμενος στην Παναγία Σουμελά, όσο βέβαια και μετά ως μητροπολίτης Δράμας. Αυτά είναι δημόσια και τα γνωρίζει ο πολύς κόσμος. Θέλω να πούμε για τα δικά μας, τα ποντιακά. Εμείς έχουμε δικούς μας κώδικες, καταλαβαινόμαστε διαφορετικά.
Έχουμε αίσθηση ενός χρέους, της ανάγκης ενός αγώνα και μιας διεκδίκησης, αλλά έχουμε παράλληλα και ένα αθεράπευτο τραύμα. Η Γενοκτονία δεν είναι κάτι που ξεπερνιέται εύκολα, ούτε ο ξεριζωμός από την πατρογονική εστία. Η απώλεια των ανθρώπων και των πολιτιστικών θησαυρών των προγόνων σου, με άλλα και απλούστερα λόγια η απώλεια της ρίζας σου είναι ένας διαρκής πόνος που τον κουβαλάς μέσα σου. Όπως έγραψε στις Δοκιμές του ο Γιώργος Σεφέρης αναφερόμενος στον πόνο του ξεριζωμού από τα πατρογονικά χώματα ότι «…ακόμη με έκανε να νιώσω, όταν ξαναείδα το χώμα που με γέννησε, πως ο άνθρωπος έχει ρίζες, κι όταν τις κόψουν πονεί, βιολογικά, όπως όταν τον ακρωτηριάσουν».
Κι ο Παύλος πονούσε, πονούσε για τις αλησμόνητες πατρίδες. Δεν άφησε όμως τον πόνο αυτόν να τον κυριεύσει αλλά τον μετέτρεψε σε αγώνα δρόμου για να προλάβει να διασώσει όσα χάθηκαν με τον ξεριζωμό. Ήταν από τους πρώτους, αν όχι ο πρώτος που πραγματοποίησε θεία λειτουργία στα ερείπια των μοναστηριών και των εκκλησιών μας, ανέπτυξε έντονη δραστηριότητα εκεί με ενέργειες που βοήθησαν πολλούς να ανιχνεύσουν την πραγματική τους καταγωγή και σε πολλές περιπτώσεις να βαπτιστούν κιόλας. Αυτά δεν τα διαφήμιζε ο μακαριστός, έκανε αυτό που καταλάβαινε ως ιερή αποστολή του.
Ο μακαριστός Παύλος ήξερε καλά τα ποντιακά θέματα και τα συλλογικά μας όργανα. Ήξερε τι και από ποιον μπορούσε να περιμένει κάτι ουσιαστικό. Γι’ αυτό τα οράματα που είχε για τον ποντιακό ελληνισμό δεν τα μοιράζονταν με οποιονδήποτε. Αλλά και γι’ αυτό παρεξηγήθηκε πολλές φορές από τις συλλογικές μας συσσωματώσεις, διότι δεν ήθελε την προχειρότητα και τις επιπολαιότητες. Ήταν ευθύς, συχνά αιχμηρός, αλλά πάντα γνήσιος. Δεν κρύφτηκε ποτέ πίσω από διπλωματικές εκφράσεις. Όταν μιλούσε ο μακαριστός, μιλούσε η καρδιά του και η αλήθεια του. Δούλευε μεθοδικά, με στρατηγικό σχεδιασμό και με επιμονή, ενώ στήριζε ουσιαστικές προσπάθειες. Δε θα ξεχάσω την άμεση ανταπόκριση και βοήθεια του όταν διοργανώσαμε στη Δράμα το 2ο Διεθνές Συνέδριο Ποντιακών Ερευνών το 2008.
Ένα άλλο του χαρακτηριστικό αν και φαινομενικά μπορεί να μην του φαινόταν ήταν ότι είχε μεγάλη καδιά. Συγχωρούσε και δεν έδινε σημασία σε μικρότητες. Έδινε σημασία στην πρόθεση και την προαίρεση των ανθρώπων και όχι τόσο στα λάθη τους. Τα βιώματα του και τις εμπειρίες του δεν ήθελε να τα κρατά για τον εαυτό του, αλλά τα μοιράζονταν. Είχα την χαρά και την τιμή να με παίρνει κάπου-κάπου ένα τηλέφωνο και να συζητάμε για κάποια γεγονότα στον ποντιακό μας μικρόκοσμό ή για ανταλλάσσαμε απόψεις για κάποια πρόσωπα. Δεν θα λησμονήσω δε το 2012 όταν συνόδευσε τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο στην επίσκεψη του στα ερείπια της Μονής του Αγίου Γεωργίου Περιστερεώτα με παρότρυνε να τον ξεναγήσω εγώ στην ιστορία της Μονής, παρ’ ότι ο ίδιος ήταν αρχιερέας και εγώ ένα μειράκιο, ενώ ταυτόχρονα ήταν και άριστος γνώστης της ιστορίας της Μονής αφού η διδακτορική του διατριβή αφορούσε την Μητρόπολη Ροδοπόλεως.
Αυτά και πολλά ακόμη θα μας λείψουν από τον μακαριστό Μητροπολίτη Δράμας Παύλο. Ας είναι αυτή η έκδοση και η σημερινή μας σύναξη μια τιμή στη μνήμη του λιονταριού του Πόντου, όπως τον αποκαλούσε συχνά και ο Πατριάρχης μας. Αιωνία του η μνήμη.
Στη συνέχεια μουσικοί απέδωσαν τα ποντιακά τραγούδια.
Ο Γιώργος Εμμανουηλίδης και ο Θανάσης Στυλίδης
Σα Λιβαδία, Τραγούδι: Γιώργος Εμμανουηλίδης, Λύρα: Θανάσης Στυλίδης.
Ο Κώστας Καλούσης και Θανάσης Στυλίδης
Ο πρόσωπο σ’ τραντάφυλλον, Τραγούδι: Κώστας Καλούσης, Λύρα: Θανάσης Στυλίδης.
Ο Γιάννης Γκόσιος και ο Θανάσης Στυλίδης
Μα την Παναΐαν λέγω, Τραγούδι: Γιάννης Γκόσιος, Λύρα: Θανάσης Στυλίδης.
Ο Νίκος Μιχαηλίδης
Στην εισήγησή του ο Νίκος Μιχαηλίδης διδάκτορας ανθρωπολογίας του πανεπιστημίου Πρίνστον των ΗΠΑ, ανέπτυξε το θέμα «Ο Μητροπολίτης Δράμας Παύλου και ο Πόντος», ο οποίος μεταξύ άλλων ανέφερε.
Όταν εντελώς απροσδόκητα «έφυγε» ο φίλος και πνευματικός πατέρας, ο μακαριστός Παύλος, βρισκόμουν στην Αμερική και δεν μπόρεσα να τον αποχαιρετήσω όπως θα ήθελα και όπως του έπρεπε. Η παρουσία μου στη σημερινή εκδήλωση μνήμης για τον αγαπημένο μας Παύλο ας είναι ένα δικό μου ταπεινό αντίο στο πνευματικό λεοντάρι του Πόντου αλλά και έκφραση ενός μεγάλου ευχαριστώ προς τον πνευματικό άνθρωπο που επηρέασε την σκέψη και την προσωπικότητα μου αλλά και, ακόμα πιο σημαντικό, επηρέασε την σύγχρονη πορεία του ποντιακού ελληνισμού.
Τον μακαριστό Μητροπολίτη Παύλο τον γνώρισα στις αρχές της δεκαετίας του 1990, όταν ακόμα ήταν αρχιμανδρίτης. Τον γνώρισα στο πρώτο μου ταξίδι στον Πόντο το οποίο οργάνωσε μια άλλη σπουδαία προσωπικότητα του ποντιακού ελληνισμού, ο αείμνηστος Γιώργος Ανδρεάδης. Νεαρός φοιτητής εγώ τότε στο Πάντειο Πανεπιστήμιο της Αθήνας, είχα την τύχη να συνταξιδεύω με τον Παύλο καθήμενος δίπλα του στο λεωφορείο, στην πρώτη δυάδα, μιας και ήμουν και ο λυράρης της εκδρομής. Ο Παύλος μου μιλούσε ασταμάτητα και με δάκρυα στα μάτια για τον Πόντο που λάτρευε και νοσταλγούσε. Σε όποια πόλη ή χωριό σταματούσαμε είχε κάτι συγκινητικό να αφηγηθεί για την ιστορία του.
Ο τρόπος που μιλούσε για τον Πόντο δεν ήταν αυτός ενός ανθρώπου ο οποίος απλώς αναπαρήγαγε ό,τι άκουσε από την προγιαγια του και άλλους της πρώτης γενιάς ή ό,τι διάβασε στα βιβλία. Μου έδινε την εντύπωση ότι τα είχε ζήσει ο ίδιος από πρώτο χέρι, σαν να γεννήθηκε και να μεγάλωσε στον Πόντο. Βέβαια ο Παύλος γεννήθηκε στην Ημαθία αλλά η καρδιά και ο νους του ήταν ριζωμένα στον αγαπημένο του Πόντο και στην ιδιαίτερη πατρίδα της προγιαγιάς του την Κρώμνη.
Θυμάμαι την μέρα που πήγαμε στο χωριό Σταυρίν και τυχαία συναντήσαμε έναν κύριο, ντόπιο, που μας κάλεσε στο σπίτι του να γνωρίσουμε τον γέροντα πατέρα του και την οικογένεια του. Μας φάνηκε παράξενο ότι εκείνος ο άγνωστος σε εμάς, μας προσέγγισε με βουρκωμένα μάτια όταν συνειδητοποίησε ότι είχαμε έρθει από την Ελλάδα. Ο Παύλος με πλησίασε και μου είπε «Νικόλαε παιδί μου νομίζω ότι σήμερα θα ζήσουμε μεγάλες συγκινήσεις». Και είχε δίκιο.
Ο γέροντας πατέρας του κυρίου που μας κάλεσε στο σπίτι του μιλούσε άριστα τα ρωμαίικα και μας αποκάλυψε ότι οι πρόγονοι του ήταν χριστιανοί. Ήταν απόγονος κρυπτοχριστιανών. Ο Παύλος συγκλονίστηκε γιατί εκείνο το βράδυ στα βουνά του Πόντου, στο Σταυρίν, ακούμπησε την ιστορία με τα χέρια, τα μάτια και τα αυτιά του. Συνομιλησε με έναν γέροντα 95 χρόνων στα ρωμαίικα, συνομίλησε με έναν απόγονο κρυπτοχριστιανών που έμειναν στο Σταυρίν και δεν ήρθαν στην Ελλάδα το 1923. Αυτά που άκουγε από την προγιαγια του και τα διάβαζε στα βιβλία της πρώτης γενιάς τα ψηλάφησε με τα ίδια του τα χέρια. Ήταν το δικό του ραντεβού με την ιστορία.
Στη συνέχεια έγινε η απόδοση των τραγουδιών.
Ο Στάθης Πορφυρίδης και ο Θανάσης Στυλίδης
Τ’ Αντών’ η τραγωδία. Τραγούδι: Στάθης Πορφυρίδης, Λύρα: Θανάσης Στυλίδης.
Τρώει ο λύκον. Τραγούδι: Αλέξης Παρχαρίδης, Λύρα: Θανάσης Στυλίδης.
Ο Χρήστος Ιωαννίδης και ο Θανάσης Στυλίδης
Έλα έλα, Τραγούδι: Χρήστος Ιωαννίδης, Λύρα: Θανάσης Στυλίδης.
Ο Θανάσης Στυλίδης
Ο Θανάσης Στυλίδης
Στην εισήγησή του ο Θανάσης Στυλίδης, δικηγόρος, λυράρης, στιχουργός, αναφέρθηκε στο μουσικό έργο «Κρωμέτ’κα τραγωδίας» και μεταξύ άλλων τόνισε.
Αν δεν υπήρχε Παύλος, δε θα υπήρχε αυτό το cd. Μολονότι αυτός έφυγε το έργο του θα διαχέεται στον αιώνα. Τα αποτελέσματα του θα αντηχούν πολλαπλασιαστικά, επηρεάζοντας τον χαρακτήρα και το μέλλον της Ελληνικής Ποντιακής φυλής. Ίσως κάποιος κατοπινός να κατανοήσει σε βάθος το μέγεθος αυτού του άνδρα και να προβάλλει την προσφορά του όπως της αξίζει.
Τα «Κρωμέτκα Τραγωδίας» είναι ένας κόκκος μέσα στο τεράστιο έργο του. Ταυτόχρονα όμως είναι και το τελευταίο του πόνημα και αυτό είναι σημαδιακό.
Όσο μικρό κι αν είναι δεν παύει να λειτουργεί ως πυρηνική βόμβα συναισθημάτων. Ένας ποντιακός λυγμός, πολύτιμος και ακριβός, κρυμμένος στα βάθη της καρδιάς. Κρύβει μέσα του αγάπη, νοσταλγία, πόνο, κρύβει ζωή, δύναμη, αδυναμία, θάνατο, αλλά και ελπίδα. Περιέχει όλα τα συστατικά της δημιουργίας.
Είναι κι άλλα τα Κρωμέτκα Τραγωδίας. Είναι η αγάπη του Παύλου στην όμορφη πατρίδα, που τη γνώρισε μέσα απ’ τα γεμάτα νοσταλγία μάτια της προγιαγιάς. Είναι χρέος. Ύψιστο και τελευταίο. Και για όποιον ήξερε το χαρακτήρα του Παύλου, είναι αυτονόητο ότι δεν θα έφευγε ποτέ πριν κάνει το χρέος του. Συνοδοιπόρος στο εγχείρημα του αυτό, εγώ. Μου έδωσε απόλυτη ελευθερία κινήσεων. Κάθε φορά που ηχογραφούσαμε ένα κομμάτι, τον ρωτούσα και μου έλεγε πώς του φάνηκε. Σε όλα τα τραγούδια ένα μόνο κριτήριο είχε: την ΑΥΘΕΝΤΙΚΟΤΗΤΑ. Κριτήριο όμως αδιαπραγμάτευτο.
Κανείς και για τίποτα δεν ήθελε να νοθεύσει την αγνότητα της παιδικής του μνήμης. Κανείς δε θα πείραζε την ιδανική Κρώμνη, τη γη της επαγγελίας. Επομένως όλα θα έπρεπε να κινηθούν στο πλαίσιο αυτό.
Λύρα ανεπιτήδευτη, αρχαϊκή, δωρική. Ακούσματα παλιά, αρχέγονα. μέσα απ’ τα μνήματα των προγόνων.
Η λύρα στην ηχογράφηση μόνη και ασυνόδευτη, εκτεθειμένη σαν τον άνθρωπο μπροστά στο θάνατο. Κι ο λόγος των τραγουδιών «Αψύ νερόν» , απ’ τα παλιά τετράδια του ξάδερφου Νίκου Παπαχρυσοστομίδη.
Πρόσωπα και ψυχές παρελαύνουν μέσα σε αυτό το cd. Η προγιαγιά Ελένη, η Σεβαστή, η Φανή, ο Κελίας, ο Λίτσον, ο Τσιρτς, ο Αρμαλόν, ο Φίλων. Χιλιάδες και μυριάδες από τα βάθη του χρόνου, μέχρι σήμερα.
Αναπόσπαστο μέρος του cd η δυναμική διήγηση του Παύλου, που αφηγείται στη γλώσσα μας τον Περίπατο στην Κρώμνη,το πανέμορφο οδοιπορικό-ξενάγηση του Κυριάκου Καζαντζίδη, που δημοσιεύθηκε στην Ποντιακή Εστία το 1962.
Αυτό είναι λοιπόν τα Κρωμέτ’κα Τραγωδίας «Ένα καρδιακό αφιέρωμα λόγου και ήχου στην εύανδρη Κρώμνη».
Την Παρασκευή 25 Φεβρουαρίου του 2022, μου έστειλε μήνυμα από την πολυαγαπημένη του Τραπεζούντα, όπου έγραψε και τον πρόλογο για τη μουσική αυτή συλλογή. Μια φωτογραφία και τη χειρόγραφη σημείωση «Παλιά Κρωμέτ’κα ταφία 25 Φεβρουαρίου 2022, ο Δράμας Παύλος». Ήταν η τελευταία του φορά εκεί. Ένας αποχαιρετισμός.
Εγώ δεν έκανα τίποτε άλλο παρά το χρέος μου. Ένα χρέος προς την οικογένεια μου, στον Παύλο αλλά και στη μητρική μου πατρίδα, την χιλιοτραγουδισμένη Κρώμνη. Την Κρωμ’!
Αξιώθηκα έτσι να μνημονεύσω κι εγώ τον Κρωμέτε παππού μου, απ’ το Γεράντων της Κρώμνης και το Χαλβά Μαντέν του Παϊπούρτ. Η τρεμάμενη φωνή της νοσταλγίας αντηχεί ακόμη στα αφτιά μου. Εκεί στο χωριό της παιδικής μου μνήμης:
«εγώ τη Κρωμ ερώτεσα ντο ειν’ ατα τα χάλια σ’
που είν’ τα κρύα τα νερά σ’, που ειν’ τα παλικάρια σ’».
Ο Αλέξης Παρχαρίδης και ο Θανάσης Στυλίδης
Ακολούθησε η απόδοση του τραγουδιού, Εγώ την γην ενι͜άτεψα, σε ερμηνεία του Γιάννη Γκόσιου με τη συνοδεία της λύρας του Θανάση Στυλίδη και το Μοιρολόγι, από τον Αλέξη Παρχαρίδη.
Στη συνέχεια το χορευτικό τμήμα της Αδελφότητας Κρωμναίων Καλαμαριάς απέδωσε τον χορό Σέρρα.
Η Δήμητρα Αποστολίδου
Η Δήμητρα Αποστολίδου
Κλείνοντας η Δήμητρα Αποστολίδου, αδελφή του αείμνηστου Μητροπολίτη Δράμας κυρού Παύλου, ευχαρίστησε του Σεβασμιώτατους Μητροπολίτες, Νέας Κρήνης και Καλαμαριάς κ. Ιουστίνο και Μαρωνείας και Κομοτηνής κ. Παντελεήμων για την παρουσία τους στην εκδήλωση και όλους τους συντελεστές της εκδήλωσης δίδοντάς του αναμνηστικά.
Οι συμμετέχοντες στην εκδήλωση παρέλαβαν δωρεάν το βιβλίο και το cd «Κρωμέτ’κα τραγωδίας», το οποίο χρηματοδοτήθηκε από την οικογένεια του Μακαριστού Μητροπολίτης Δράμας κυρού Παύλου Αποστολίδη και οι συντελεστές τους συμμετείχαν στην παραγωγή αφιλοκερδώς.
Στιγμιότυπο από τους συμμετέχοντες στην εκδήλωση
Στην εκδήλωση μεταξύ άλλων, παραβρέθηκαν, ο Γέροντας Χρυσόστομος του Ιερού Κελίου του Αγίου Χρυσοστόμου, σκήτης Αγίου Παντελεήμωνα Κουτλουμουσίου Αγίου όρους, ο Αρχ. Χριστόδουλος Μετεντζίδης, στενός συνεργάτης του Μακαριστού Μητροπολίτης Δράμας, η Ολυμπιονίκης Βούλα Πατουλίδου, ο Κώστας Φωτιάδης, ομότιμος καθηγητής νεότερης ιστορίας του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας, ο Ανανίας Τσιραμπίδης, ομότιμος καθηγητής του ΑΠΘ και πρώην πρόεδρος του Ιστορικού Αρχείου Προσφυγικού Ελληνισμού του Δήμου Καλαμαριάς, η Σοφία Ιακαβίδου, γραμματέας της Μέριμνας Ποντίων Κυριών και μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Παμποντιακής Ομοσπονδίας Ελλάδος, ο Νίκος Κωνσταντινίδης, συγγραφέας - εκπαιδευτικός, εκπρόσωποι ποντιακών σωματείων, καλλιτέχνες και πολίτες που αγάπησαν την αλησμόνητη πατρίδα της Κρώμνης και του Πόντου.
Όλα τα τραγούδια «Κρωμέτ’κα Τραγωδίας», που βρίσκονται στο κανάλι του Θανάση Στυλίδη μπορείτε να τα ακούσετε στο
