Τον χαιρετισμό του υπουργού Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων Νίκου Φίλη, στην τελετή έναρξης της συνεργασίας του διοικητικού συμβουλίου του πανελληνίου Συνδέσμου Ποντίων Εκπαιδευτικών και Πρυτανικών Αρχών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, μετέφερε κατά την έναρξη του σεμιναρίου για τους εκπαιδευτές της ποντιακής διαλέκτου, που έγινε στο πανεπιστήμιου Μακεδονίας, ο Γενικός Γραμματέας Δια Βίου Μάθησης και Νέας Γενιάς Παυσανίας Παπαγεωργίου.

Η εκδήλωση έγινε στην αίθουσα τελετών του πανεπιστημίου Μακεδονίας το βράδυ της Δευτέρας 29 Αυγούστου 2016.

Ο χαιρετισμός του υπουργού Παιδείας Νίκου Φίλη τον οποίον διάβασε ο Παυσανίας Παπαγεωργίου, είναι ο ακόλουθος: «Αξιότιμε κ. Υφυπουργέ των Εξωτερικών. Αξιότιμε κ. Πρύτανη. Αξιότιμε Πρόεδρε του Συνδέσμου. Αξιότιμοι Βουλευτές. Αξιότιμη κα. Αντιπεριφερειάρχη. Αξιότιμε κ. Δήμαρχε. Εκπρόσωποι αρχών, θεσμών και φορέων που τιμάτε τη σημερινή εκδήλωση με την παρουσία σας. Αγαπητές και αγαπητοί παρευρισκόμενοι. Καθώς ο Υπουργός Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων επιθυμούσε να παραβρεθεί στην αποψινή εκδήλωση αλλά δεν του το επέτρεψαν εντονότατες υποχρεώσεις που σχετίζονται με την αυριανή εισαγωγή προς ψήφιση του σ/ν του ΥΠΠΕΘ στο Κοινοβούλιο, επιτρέψτε μου να σας μεταφέρω τον κάτωθι χαιρετισμό του:

Το σχολείο αυτό διδασκαλίας της ποντιακής αποτελεί τον πρώτο καρπό της ευρύτερης συνεργασίας που πρόσφατα εγκαινίασαν το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και ο Πανελλήνιος Σύνδεσμος Ποντίων Εκπαιδευτικών. Πρόκειται για μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα πρωτοβουλία, η οποία κατά κάποιο τρόπο αποτελεί προϊόν του καιρού της. Με αυτό εννοώ ότι δεν θα μπορούσε να έχει αναπτυχθεί κάποιες δεκαετίες νωρίτερα, τότε που προτεραιότητα αποτελούσε η γλωσσική και πολιτισμική ομογενοποίηση του ελλαδικού πληθυσμού και ταυτόχρονα οι παλιότερες γενιές συχνά απέφευγαν να μεταδίδουν στις νεότερες, γλώσσες με περιορισμένη «αξία χρήσης», οι οποίες επιπλέον κουβαλούσαν το στίγμα της διαλέκτου «ως κατώτερου εκφραστικού μέσου». Έκτοτε, η γλωσσική ομογενοποίηση συντελέστηκε αμετάκλητα μέσω της εκπαίδευσης και των μαζικών μέσων επικοινωνίας και ταυτόχρονα, η αναπαραγωγή των λιγότερο ομιλούμενων γλωσσών και διαλέκτων δεν μπορεί πλέον να εξασφαλιστεί μέσα από την οικογένεια και το άμεσο κοινωνικό περιβάλλον. Προκύπτει λοιπόν η ανάγκη για οργανωμένες πρωτοβουλίες μάθησης όπως αυτή που αναλάβατε. Και η ανάγκη αυτή προκύπτει από το γεγονός ότι η αξία της γλώσσας – της μητρικής ή της ιστορικής γλώσσας μιας ομάδας – δεν εξαντλείται στην αξία χρήσης που προανέφερα. Υπάρχει ταυτόχρονα και η συναισθηματική και συμβολική αξία, υπάρχει και η ιστορική, αισθητική και πολιτισμική αξία.

Γλώσσα ή διάλεκτος;

Σύμφωνα με τους ειδικούς επιστήμονες γλωσσολόγους, από την άποψη της γραμματικής δομής και του λεξιλογίου δεν υπάρχει κάποια διαφορά ανάμεσα στιςγλώσσεςκαι τιςδιαλέκτους. Για τη διαφορά των δύο χαρακτηριστική είναι η φράση του γλωσσολόγου MaxWeinreich που συνήθιζε να επαναλαμβάνει και ο αείμνηστος Τάσος Χριστίδης «Γλώσσα είναι μια διάλεκτος με στρατό και ναυτικό».Η ποντιακή και η κυπριακή θεωρούνται «διάλεκτοι» της νέας ελληνικής γλώσσας. Ωστόσο, όπως σημειώνει ένας άλλος γλωσσολόγος, ο Φοίβος Παναγιωτίδης, η ελληνική γλώσσα αποτελεί με τη σειρά της σύνθεση της μοραΐτικης, της κρητικής, της επτανησιακής και – φυσικά – της καθαρεύουσας Αυτό το συγκεκριμένο «κράμα» έμελε να είναι η επίσημη και κοινή γλώσσα που ομιλείται και καλλιεργείται στην Ελλάδα, την Κύπρο και τις ελληνικές παροικίες ανά τον κόσμο λόγω του ότι το ελληνικό κράτος ιδρύθηκε όχι στην Κύπρο, στην Τραπεζούντα ή στη Θεσσαλονίκη αλλά στη Νότια Ελλάδα, από όπου και επεκτάθηκε. Τα ρωμαίικα-ποντιακά αποτελούν λοιπόν μια από τις πολλές γλωσσικές ποικιλίες στο εσωτερικό της ελληνικής γλωσσικής οικογένειας.

      Ενδεικτικό σε σχέση με τα παραπάνω είναι το γεγονός ότι ενώ στην ύστερη περίοδο του Φροντιστηρίου της Τραπεζούντας, η γλώσσα διδασκαλίας ήταν η καθαρεύουσα, λίγα χρόνια αργότερα και σε ένα πολύ διαφορετικό πολιτικό και κοινωνικό περιβάλλον – αυτό της ΕΣΣΔ – αναπτύχθηκε μια έντονη επιστημονική και ιδεολογική διαμάχη για το γλωσσικό ζήτημα, το ποια δηλαδή θα ήταν η επίσημη γλώσσα εκπαίδευσης (καθαρεύουσα, δημοτική ή τα ρωμαίικα-ποντιακά) καθώς και για το ποια μορφή θα έπαιρνε η γραφή της, με την επικράτηση τελικά της δημοτικής και του φωνητικού της αλφάβητου.

         Ο πολύ σημαντικός ποιητής, δημοσιογράφος και διανοούμενος της εποχής Κώστας Τοπχαράς (Κανονίδης), που έγραψε και την πρώτη γραμματική της ρωμαίικης-ποντιακής γλώσσας, υπήρξε αρχικά ένθερμος οπαδός του δημοτικισμού αλλά ακολούθως μετακινήθηκε στο στρατόπεδο των υποστηρικτών της ποντιακής. Το 1931 έγραφε στη δημοτική γλώσσα:«Βέβαια η Ποντιακή δεν ξεπερνά τα σύνορα της διαλέκτου και δεν αποτελεί ιδιαίτερη γλώσσα… Ο σκοπός του δασκάλου πρέπει να είναι η διδασκαλία της δημοτικής που είναι η κοινή γλώσσα και η ποντιακή διάλεκτος είναι μια πραγματικότητα στο πλαίσιο της οποίας η διδασκαλία αυτή θα γίνει».Λίγο αργότερα και αφού έχει ήδη εκδώσει την ποντιακή γραμματική του, ο Τοπχαράς γράφει στα ποντιακά αυτή τη φορά: «Η δημοτική είναι ζωντανή γλώσσα, αλλά όχι για τις μάζες μας, επειδή η γλώσσα αυτή δεν ομιλείτο και δεν ομιλείται από τις μάζες των εργαζομένων Ρωμιών της Σοβιετικής Ένωσης, αλλά από τους κατωμερίτες τους Έλληνες, κάτω στην Ελλάδα».

  Το γεγονός αυτό – που ασφαλώς ανήκει σε τελείως διαφορετική εποχή και πλαίσιο - το αναφέρω προκειμένου να καταδείξω ότι η προσπάθεια να βρουν χώρο και θέση οι γλωσσικές ποικιλίες που διαφοροποιούνται – εν προκειμένω σημαντικά – από την κοινή διάλεκτο που αποτελεί την επίσημη γλώσσα του έθνους-κράτους δεν είναι κάτι καινούριο. Είναι μια ιστορία με παρελθόν. Ενδεχομένως να έχει φτάσει ο καιρός για κάποιες από αυτές, τη στιγμή ακριβώς που είναι διάχυτη η εντύπωση πως φθίνουν αν όχι εξαφανίζονται, να αναζωογονηθούν και να αποτελέσουν εκ νέου μέσο για επικοινωνία αλλά και – γιατί όχι – για φρέσκια λογοτεχνική και καλλιτεχνική δημιουργία.

Ελπίζοντας ότι δεν σας κούρασα, εύχομαι καλή επιτυχία στο επιμορφωτικό σας σεμινάριο και καλή αρχή για τη δημιουργική περιπέτεια του σχολείου σας.

Μαθέστε να καλατσέβετε ρωμαίικα…
Ο Υπουργός Παιδείας, Έρευνας και θρησκευμάτων, Νίκος Φίλης

Ο χαιρετισμός του Παυσανίας Παπαγεωργίου 

Αγαπητοί Καλεσμένοι,

Πέραν του χαιρετισμού του Υπουργού επιτρέψτε μου να προσθέσω δύο μόνο λόγια που σχετίζονται με την ιδιότητα μου ως Γενικού Γραμματέα.

Ως αρμόδιος Γενικός Γραμματέας για θέματα Δια Βίου Μάθησης χαίρομαι πάρα πολύ που η πρόσφατη επικοινωνία μου με τον Πρόεδρο του Συνδέσμου Ποντίων Εκπαιδευτικών, σχετικά με την προετοιμασία Τμημάτων Εκμάθησης της Ποντιακής στο πλαίσιο των ΚΔΒΜ που σύντομα θα ξεκινήσουν, υποστηρίζεται τόσο άμεσα και τόσο ταχύτατα από πρωτοβουλίες σαν αυτή του Πανεπιστημίου Μακεδονία και του Συνδέσμου, που θα προσφέρουν τις κατάλληλες γνώσεις σε εκπαιδευτικούς ώστε η προσπάθεια μας για την διασπορά των τμημάτων σε όλη την Επικράτεια να καταστεί δυνατή και αποτελεσματική

Ως αρμόδιος Γενικός Γραμματέας για θέματα Νέας Γενιάς θέλω να τονίσω τη σημασία του να συνεχίσει η Ποντιακή να ακούγετε παντού. Ξέρετε κατάγομαι από μέρος μακριά από τη Μακεδονία χωρίς Ποντιακές αναφορές και χρειάστηκε να φθάσω στην ηλικία των δεκαεννέα ετών φοιτητής στη Γερμανία για να ακούσω και να βιώσω ζωντανά τους ήχους και τη ζωντάνια της Ποντιακής. Και αντιλαμβάνομαι πλέον, μετά από αυτή μου την εμπειρία, πόσο σημαντικό είναι ιδιαίτερα για τους νέους, να έχουν την ευκαιρία από τα πρώτα κιόλας χρόνια τους να μάθουν και να ζήσουν τις παραδόσεις και την πορεία της γλώσσας τους. Για να συνειδητοποιήσουν την ηχητική και την αισθητική της. Για να τη μιλήσουν καλύτερα και συνειδητοποιημένα.

Σας ευχαριστώ και εύχομαι καλή τύχη στις προσπάθειές σας.