ΤΟΥ ΦΟΡΗ ΠΕΤΑΛΙΔΗ

Με μεγάλη συμμετοχή του κόσμου έγινε το βράδυ της Κυριακής 8 Φεβρουαρίου 2015 η παρουσίαση του βιβλίοθ του Παύλου Ι. Τσακαλίδη «’Κ’ ΕΠΟΡΩ ΧΩΡΙΣ ΠΑΤΡΙΔΑΝ», Νίκος Πατουλίδης 70 χρόνια, 24 τραγούδια, όπως επίσης και του έργου του που μελοποίησε ο Παύλος Τσακαλίδης, στο αμφιθέατρο του Κέντρου Πολιτισμού Πανοράματος, το οποίο στάθηκε μικρό για να χωρέσει τους εκατοντάδες θεατές.

Στην εκδήλωση ήρθε από την Αμπχαζία όπου διαμένει και η σύζυγος Κατερίνα Πατουλίδου – Πιπερίδου, η οποία σε έναν σύντομο χαιρετισμό προς τους παρευρισκομένους τόνισε πως στην Αμπχαζία, περίμεναν όλο αυτό το διάστημα με αγωνία την εκδήλωση προς τιμήν του συζύγου της. Παρέστη επίσης και η αδελφή του Νίκου Πατουλίδη, ο οποίος το 2010 έφυγε από τη ζωή, έχοντας την Ελλάδα και τον Πόντο, μέσα στην καρδιά του και αυτό άλλωστε φαίνεται και από το ποιητικό έργο που άφησε παρακαταθήκη.

Ο Νίκος Γ. Πατουλίδης (1944 – 2010) ήταν ποιητής και πολιτικός της Αμπχαζίας, ελληνικής καταγωγής. Τα πρώτα του ποιήματα δημοσιεύθηκαν το 1962. Ο Νίκος έγραφε στη ρωσική γλώσσα και στην ποντιακή διάλεκτο. Το 1977 έγινε μέλος της Ένωσης Συγγραφέων της Αμπχαζίας. Κατά τα έτη 1996 έως το 2002 διετέλεσε μέλος του Κοινοβουλίου της Δημοκρατίας της Αμπχαζίας, ενώ από το 2002 έως το 2004 διατέλεσε υφυπουργός Πολιτισμού της Δημοκρατίας της Αμπχαζίας. Μετά από μακροχρόνια, βαριά αρρώστια ο Νίκος Παπουλίδης πέθανε στις 2 Νοεμβρίου του 2010. Τα τελευταία έξι χρόνια της ζωής του ήταν τυφλός, όπως ο μέγιστος Όμηρος.

Χαιρετισμοί

Στον χαιρετισμό του ο οικοδεσπότης δήμαρχος Πυλαίας – Χορτιάτη Ιγνάτιος Καϊτεζίδης, αναφέρθηκε στη σημασία της εκδήλωσης, επισημαίνοντας πως πολλές φορές εδώ στην Ελλάδα βλέπουμε τους Έλληνες στο εσωτερικό και αγνοούμε ή έχουμε σε δεύτερη μοίρα τους Έλληνες του εξωτερικού, οι οποίοι διαπρέπουν. Και εδώ θέλω να επισημάνω, πως ο Παύλος και η Λαρίσα Τσακαλίδου, με τη δουλειά τους κοσμούν τον δήμο μας και δίνουν ψυχή σε πολιτιστικούς χώρους, όπως το κέντρο πολιτισμού Πανοράματος, στο οποίο βρισκόμαστε και γίνεται η εκδήλωση. Και θέλω να τονίζω πως οι πολιτιστικοί αυτοί χώροι φτιάχτηκαν για να υπηρετούν τους πολίτες και είναι ανοιχτοί στους πολιτιστικούς συλλόγους για παρόμοιες εκδηλώσεις.

Στην εκδήλωση διαβάστηκε επίσης ο χαιρετισμός του Ιβάν Σαββίδη, συντονιστή περιφέρειας χωρών της πρώην ΕΣΣΔ και προέδρου της Ομοσπονδιακής Εθνικό – Πολιτιστικής Αυτονομίας των Ελλήνων της Ρωσίας, ο οποίος ανέφερε: «Κάθε φορά με χαρά και ελπίδα διαβάζω τις πληροφορίες σχετικά με την παρουσίαση ενός νέου βιβλίου, διεξαγωγή μιας έκθεσης, οργάνωση ενός καλλιτεχνικού φεστιβάλ ή ενός επιστημονικού συνεδρίου. Κατά την άποψή μου σήμερα είναι ζωντανός μόνο ο λαός, που τρυφερά διατηρεί τον πολιτισμό του, τις παραδόσεις του, την γλώσσα του, τιμά την ιστορική του μνήμη. Ο ενιαίος πολιτιστικός κώδικας – είναι αυτό, που αποτελεί τη βάση μιας νοοτροπίας, που καθορίζει ένα έθνος, κάνει όλους μας να είμαστε μέρος του ενιαίου ελληνικού λαού, ανεξάρτητα από τον τόπο παραμονής μας.

Ως εκ τούτου, η εμφάνιση μιας νέας μουσικό – ποιητικής συλλογής – σίγουρα είναι ένα λαμπρό και σημαντικό γεγονός στο σύγχρονο πολιτιστικό περιβάλλον. Εκφράζω την ειλικρινή εκτίμηση μου προς τον συγγραφέα του βιβλίου, τον κ. Παύλο Τσακαλίδη για το μακροχρόνιο έργο του πάνω στη μελέτη, διατήρηση και ανάπτυξη της ποντιακής μουσικής κληρονομιάς,  καθώς και γι τον φόρο τιμής που απέδωσε στη μνήμη του Νικόλαου Πατουλίδη – υπέροχου ποιητη, ενός από τους λαμπρότερους εκπροσώπους του ποντιακού κινήματος. Είμαι πεπεισμένος, ότι η δημοσίευση της μουσικό – ποιητικής συλλογής «’Κ’ επορώ χωρίς Πατρίδαν», θα αποτελέσει ένα ακόμη βήμα για την ενίσχυση της εθνικής αυτογνωσίας του ελληνικού λαού». 

Η παρουσίαση του βιβλίου

Στην αρχή της εκδήλωσης έγινε η παρουσίαση του βιβλίου με σύντομο χαιρετισμό από την εκδότρια Δέσποινα Κυριακίδη, η οποία αναφέρθηκε στην σπουδαιότητα του βιβλίου, και στην προετοιμασία του από τον Παύλο Τσακαλίδη.

Στη συνέχεια μίλησε ο συνθέτης – αρχιμουσικός Βλαδίμηρος Συμεωνίδης, ο οποίος τόνισε πως είναι χαρούμενος που συμμετέχει σε μία εκδήλωση προς τιμήν του Νίκου Πατουλίδη, που επιμελήθηκε ο φίλος του Παύλος Τσακαλίδης. Είναι τιμή για μένα είπε, που ως Πόντιος τρίτης γενιάς, τιμώ έναν άνθρωπο της ομογένειας. Και η δική μου οικογένεια είχε τις κακουχίες της, ο παππούς μου από τον Πόντο μέσω Ρωσίας ήρθε στην Ελλάδα το 1930. Εμείς, της κλασικής μουσικής είχαμε ένας δέος για τους μουσικούς της διασποράς των Ποντίων, γιατί ο μεγάλος Οδυσσέας Δημητριάδης ήταν από εκείνους που διέπρεψε στην Σοβιετική Ένωση. Και εγώ έτυχε να βρεθώ με έναν μαθητή του, τον Παύλο Τσακαλίδη, με τον οποίο αναπτύξαμε μία πολύ καλή  μουσική σχέση, αλλά και φιλία και στις συνεργασίες που είχαμε, κάναμε εξάσκηση και στην ποντιακή διάλεκτο. Είδα ότι η ποίηση του Νίκου Πατουλίδη, είχε τα στοιχεία του λυρικού, την βαθιά αγάπη του για κάθε τι το ελληνικό. Αυτοί που έχουν στερηθεί την πατρίδα, φαίνεται πως την αγαπούν περισσότερο και θέλω να πώ, πως ο εθνικισμός δεν χωράει στον πατριωτισμό. Και ο Παύλος Τσακαλίδης με τη μουσική του συνταιριάζει όλα τα στοιχεία του λιτού, και μας δίνει μια μουσική για κάθε χρήση, προκειμένου να είναι προσιτή σε όλο τον κόσμο.

Ο Παύλος Τσακαλίδης, συνθέτης, αρχιμουσικός, και συγγραφέας στην ομιλία του μεταξύ άλλων επισήμανε πως όταν σύγχρονοι ερευνητές πολιτισμού -Έλληνες και μη- θέλουν να αναφέρουν κάποιο παράδειγμα του τέλειου πολιτεύματος συνήθως αναφέρουν το αρχαίο ελληνικό. Δεν θα πρωτοτυπήσουμε, αναφερόμενοι στο ό,τι οι πολίτες της Αρχαίας Ελλάδας διέθεταν σχεδόν όλοι μουσική παιδεία. Την εποχή εκείνη θεωρούνταν υποτιμητικό να μην παίζεις κάποιο μουσικό όργανο, και όποιος ανήκε σε αυτή την κατηγορία αποκόμιζε τον «τίτλο» του «απολίτιστου ανθρώπου». Αυτός ήταν και ο λόγος που δεν θεωρούσαν τη μουσική ως επάγγελμα, με εξαίρεση τους δασκάλους μουσικής. Ο Πλάτων στην «Πολιτεία» και ο Αριστοτέλης στα «Πολιτικά» υπογραμμίζουν την επίδραση της μουσικής στην ανθρώπινη ψυχή. Έτσι στην Αρχαία Ελλάδα θεωρούνταν ότι ο καλός μουσικός ισοδυναμεί με τον καλό φιλόσοφο. Αυτή η ψυχική και φιλοσοφική διάσταση της μουσικής σε συνδυασμό με το λόγο αποτελεί, κατά τη γνώμη μας, τη βασική ουσία του παρόντος πονήματος. Στον Πρόλογο του βιβλίου αναφέρω κάποια δεδομένα σχετικά με το τιμώμενο πρόσωπο -τον Νίκο Πατουλίδη- και το ιστορικό δημιουργίας του βιβλίου. Θα ήθελα να επικεντρωθώ κατά την ταπεινή μου άποψη, βασικά πράγματα: α) αρχικά σε κάποια μηνύματα, που αποτελούν τη βασική φιλοσοφία του παρόντος βιβλίου, β) καθώς επίσης στη μελοποιημένη ποίηση του Νίκου, που θα μπορείτε να απολαύσετε στη συναυλία. Προσωπικά θα μιλήσω για τα μηνύματα, ενώ η μουσική θα μιλήσει στις καρδιές σας από μόνη της. Στο εξώφυλλο του βιβλίου απεικονίζεται ένα άγαλμα στην παραλία του Σουχούμι αφιερωμένο στον λογοτεχνικό ήρωα του διάσημου συγγραφέα της Αμπχαζίας Φαζίλ Ισκαντέρ «Τσικ και η άσπρη κότα». Η επιλογή της εικόνας του παιδιού με μια κότα δεν ήταν τυχαία. Στο λογοτεχνικό πόνημα ο ήρωας ονόματι Τσικ δεν μπόρεσε να κόψει το λαιμό της άσπρης κότας, όταν φαντάστηκε πώς θα φαινόταν το κόκκινο αίμα της πάνω στο άσπρο της σώμα. Εδώ τίθεται το εξής ερώτημα: πού βρίσκεται αυτή η κόκκινη  γραμμή και πού «το άσπρο σώμα» για τον κάθε άνθρωπο αλλά και όλη την ανθρωπότητα; Μήπως μετά τον ορισμό τους μπορέσουν να σταματήσουν οι  σκοτωμοί και οι πόλεμοι; Αφενός, το άγαλμα αυτό, μπορεί να θεωρηθεί ως ένα από τα σύγχρονα σύμβολα της ειρήνης στην μεταπολεμική Αμπχαζία και αντανακλά έναν απ’ τους προβληματισμούς του ποιητή και ανθρώπου Νίκου Πατουλίδη. Αφετέρου, ο προσωπικός μου συνειρμός παραλληλίζει αυτό το παιδάκι με τον ίδιο τον Νίκο, που όλη του τη ζωή παρέμεινε μέσα του ένα παιδί και η κότα μοιάζει με την ποίησή του, που πλουσιοπάροχα «γεννά» αυγά – μαργαριτάρια».

Το μουσικό πρόγραμμα

Το μουσικό πρόγραμμα της εκδήλωσης, το οποίο ήταν το ακόλουθο, απέσπασε το θερμό χειροκρότημα των θεατών της παράστασης και ήταν το ακόλουθο: 1. Η μνήμη της ψυχής… Π. Τσακαλίδης (στίχοι). Τατσιούλη Ανθή. 2. ‘Κ’ επορώ χωρίς Πατρίδαν – Ν. Πατουλίδης (στίχοι), Β. Αλητά (μουσική), Π. Τσακαλίδης (μετάφραση στα ρωσικά). 3. Η αναχώρηση – Ν. Πατουλίδης (στίχοι), Π. Τσακαλίδης (μουσική και μετάφραση στα ελληνικά). Σαββουλίδη Ελένη. 4. Φεγγαρόλουστη νύχτα – Ν. Πατουλίδης (στίχοι), Ρ. Petrov (μουσική. 5. Αρρωστένω εγώ… Ν. Πατουλίδης (στίχοι), Π. Τσακαλίδης (μουσική). Αποστολίδης Μανώλης. 6. Η αυγή – Ν. Πατουλίδης (στίχοι), Π. Τσκαλίδης (μουσικη). 7. Η ποντιακή λύρα – Ν. Πατουλίδης (στίχοι), Π. Τσακαλίδης (μουσική και μετάφραση στα ποντιακά. Παναγόπουλος Ηρακλής και Παιδική Χορωδία Πανοράματος. 8. Για την Ελλάδα  - Ν. Πατουλίδης (στίχοι), Π. Τσακαλίδης (μουσική και μετάφραση στα ελληνικά). 9. Ο πετεινός – Ν. Πατουλίδης (στίχοι), Π. Τσακαλίδης (μουσική και μετάφραση στα ελληνικά). Τατσιούλη Ανθή 10. …να μιλήσουμε για την αγάπη – Ν. Πατουλίδης (στίχοι). Π. Τσακαλίδης (μουσική). 11. Οι παλιοί δίσκοι – Ν. Πατουλίδης (στίχοι), L. Chepelyansky (μουσική). Τσακαλίδης Παύλος και Μικτή Χορωδία Ωραιοκάστρου. 12. Γειά σου, Θεσσαλονίκη! – Ν. Πατουλίδης (στίχοι), Π. Τσακαλίδης (μουσική). 13. Ω, θάλασσα μου γαλανή – Ν. Πατουλίδης (στίχοι), Π. Τσακαλίδης (μουσική και μετάφραση στα ελληνικά. 14. ‘Κ’ επορώ χωρίς Πατρίδαν – Ν. Πατουλίδης (στίχοι), Π. Τσακαλίδης (μουσική).

Στο μουσικό πρόγραμμα συμμετείχαν, η παιδική χορωδία Πανοράματος του δήμου Πυλαίας – Χορτιάτη, Ηρακλης Παναγόπουλος (Μαέστρος), Λαρίσα Τσακαλίδου (πιάνο), η μικτή χορωδία του συλλόγου Ποντίων και Φίλων Ωραιοκάστρου, Παύλος Τσακαλίδης (Μαέστρος), Λαρίσα Τσακαλίδου (πιάνο), Τραγουδιστές, Ανθή Τατσιούλη, Ελένη Σαββουλίδη, Μανώλης Αποστολίδης. Μουσικοί, Γιώργος Συμεωνίδης (βιολί), Φίλιππος Κεσαπίδης (λύρα του Πόντου), Λαρίσα Τσακαλίδου (πιάνο) και Παύλος Τσακαλίδης (πιάνο).

Την καλλιτεχνική επιμέλεια της εκδήλωσης έχει ο δρ. Παύλος Τσακαλίδης

Την εκδήλωση συνδιοργανώσαν το Γενικό Προξενείο της Ρωσίας στη Θεσσαλονίκη, ο δήμος Πυλαίας – Χορτιάτη, η Ένωση Ποντίων Ωραιοκάστρου και Φίλων, ο σύλλογος Ελλήνων από την πρώην ΕΣΣΔ «Ιωάννης Βαπτιστής» και οι εκδόσεις «Δέσποινα Κυριακίδη».  

Μεταξύ άλλων στην εκδήλωση έδωσαν το παρών τους, ο δήμαρχος Ωραιοκάστρου Αστέριος Γαβότσης, ο αντιδήμαρχος Ωραιοκάστρου και πρόεδρος της Ένωσης Ποντίων Ωραιοκάστρου και Φίλων Ηρακλής Τσακαλίδης, ο Σωκράτης Δωρής αντιδήμαρχος του Πανοράματος και πολλοί πρόεδροι και μέλη διοικητικών συμβουλίων αδελφών ποντιακών σωματείων.