Με επιτυχία πραγματοποιήθηκε το Μουσικό – Ιστορικό Αφιέρωμα «Στην Κυρά του Πόντου», μοιρολόγια και τραγούδια για τις Παναγίες του Πόντου, το βράδυ της Τετάρτης 29 Νοεμβρίου 2023, στο Καραπάντσειο Πολιτιστικό Κέντρο, σε μία συναυλία που διοργάνωσε, το Τμήμα Μουσικού Εργαστηρίου του Συλλόγου Ποντίων Σταυρούπολης «Ακρίτες του Πόντου», σε ενορχήστρωση και ιδέα του Γιώργου Πουλαντσακλή, με τη συνεργασία του Δήμου Αμπελοκήπων – Μενεμένης.
Χορηγοί Επικοινωνίας στο Μουσικό – Ιστορικό Αφιέρωμα «Στην Κυρά του Πόντου», είναι το Ράδιο Ακρίτες 102,3 στα FM, η εφημερίδα ΕύΞΕΙΝΟΣ ΠΟΝΤΟΣ και το site efxinospontos.gr.
Ο Φόρης Πεταλίδης
Στην αρχή της εκδήλωσης ο παρουσιαστής και συντονιστής της εκδήλωσης δημοσιογράφος Φόρης Πεταλίδης, καλωσόρισε τους συμμετέχοντες στην εκδήλωση και μεταξύ άλλων ανέφερε πως ο ποντιακός ελληνισμός, οι Ακρίτες της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, κράτησαν την εθνική ελληνική τους συνείδηση ακόμη και στα χρόνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, έχοντας την Ορθοδοξία στην ψυχή τους, και ύμνησαν την Παναγία.
Ο Κώστας Παπαδόπουλος
Στο χαιρετισμό του ο πρόεδρος του Συλλόγου Ποντίων Σταυρούπολης «Ακρίτες του Πόντου» Κώστας Παπαδόπουλος ανέφερε: Η πρώτη εκδήλωση του μουσικού εργαστηρίου για φέτος, είναι αφιερωμένη στο Ιερό πρόσωπο της Παναγίας, της μητέρας και προστάτιδας του Ποντιακού Ελληνισμού.
ΕΚΕΙΝΗΣ που λατρεύτηκε στον Πόντο, από Πόντιους και Τούρκους. Όσοι πίστευαν πως εκδιώκοντας τους πατέρες μας από τις προαιώνιες εστίες του Ελληνισμού θα κατόρθωναν να σβήσουν την αγάπη προς την Παναγία, απατήθηκαν. Γιατί οι πατέρες μας, όπου και αν βρέθηκαν, στις νέες πατρίδες, πύργωσαν νέα αγιάσματα και νέα προσκυνήματα προς τιμήν της Πλατυτέρας των Ουρανών.
Οι πρόγονοι μας ερχόμενοι απ τον Πόντο, φρόντισαν μέσα στους μποχτσάδες τους να φέρουν πολλά ιερά κειμήλια και σε πείσμα των καιρών να ξαναστήσουν εκ νέου μοναστήρια Στη Χάρη της, στην μητέρα πατρίδα.
Μέσα στις καρδιές τους η πίστη προς την Μάνα Παναγία έμεινε ζωντανή… ήταν εκείνη που τότε τους έδινε κουράγιο να κρατηθούν στη ζωή. Εκείνη που τότε, και για πάντα θα μας σκεπάζει με την αγάπη της και θα μας δίνει δύναμη να συνεχίζουμε. Πόσα τραγούδια, αμέτρητα στιχάκια την εξυμνούν... Σας ευχαριστώ που είστε και σήμερα εδώ. Η Παναϊα με τ΄ εμάς.
Ο πατήρ Νικηφόρος Καλαϊτζίδης
Ο εκπρόσωπος του Μητροπολίτη Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως κ.κ. Βαρνάβα, πατήρ Νικηφόρος Καλαϊτζίδης, προϊστάμενος του Ιερού Ναού Αγίου Παντελεήμονος Αμπελοκήπων μετέφερε τον χαιρετισμό του Μητροπολίτη και μεταξύ άλλων τόνισε πως ο ποντιακός ελληνισμός είχε βαθιά πίστη στην Ορθοδοξία και στην εθνική του ελληνική συνείδηση.
Γι’ αυτό και έκτισε Μονές και Εκκλησίες τόσο στην ιστορική πατρίδα τον Πόντο, αλλά και ερχόμενος στην Ελλάδα, ανιστόρησε μοναστήρια και έχτισε και πάλι εκκλησίες στα χωριά και τις πόλεις και έφερε τις Ιερές Εικόνες μαζί του ως πρώτη προτεραιότητα σε σχέση με τα υλικά αγαθά.
Ο Μιχάλης Καβούκης
Ο Μιχάλης Καβούκης, γενικός γραμματέας του Συλλόγου Ποντίων Σταυρούπολης μίλησε για τη σημασία που έχει η Παναγία για τον ελληνισμό του Πόντου και πιο συγκεκριμένα για τις Μονές που είναι αφιερωμένες στην Παναγία.
Η Μονή της Παναγίας Θεοσκέπαστου Τραπεζούντας
Ο λαξευτός ναός της Παναγίας Θεοσκεπάστου, συνδέθηκε στενά με την οικογένεια του Αλεξίου Γ΄ Μεγάλου Κομνηνού, φέρει έντονη τη σφραγίδα της ταφικής λειτουργίας του, όπως συμβαίνει και στην περίπτωση άλλων σημαντικών εκκλησιαστικών ιδρυμάτων της Τραπεζούντας. Ο ναός αυτός ανήκει σε ένα ευρύτερο μοναστηριακό συγκρότημα, που εντοπίζεται στις πλαγιές του όρους Μίνθριον, στα μισά του δρόμου ανάμεσα στο λιμάνι και στην ακρόπολη της Τραπεζούντας. Τα τείχη του, εκτός από την κεντρική σπηλαιώδη εκκλησία, περιλαμβάνουν κελιά και μικρότερους ναούς, ενώ στεγάζουν και χώρους ταφής.
Η Παναγία της Γαρέσαρης
Πρόκειται για τη Μονή της Θεοτόκου στο Καγιά-τιπί. Στις 8 Ιανουαρίου του 454, γεννήθηκε στη Νικόπολη του Πόντου, από πλούσια οικογένεια ευγενών, ο Ιωάννης ο Ησυχαστής. Σε ηλικία 18 ετών έχασε τους γονείς του, οπότε και αποφάσισε να μοιράσει την περιουσία του στους φτωχούς και να μονάσει. Έτσι, περίπου το 475, έχτισε τη Μονή της Παναγίας σε ένα κοίλωμα του βράχου της Αναλήψεως, λίγα χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Νικόπολης. Εκεί έμεινε μαζί με δέκα άλλους μοναχούς, μέχρι το 481, όταν σε ηλικία 28 ετών χειροτονήθηκε Επίσκοπος Κολωνείας. Με το πέρασμα των αιώνων η Μονή ερημώθηκε. Έπρεπε να περάσουν 13 αιώνες για να εμφανιστεί άξιος διάδοχος του Αγίου Ιωάννη του Ησυχαστή. Το 1785 λοιπόν, γεννιέται στο χωριό Χάχαβλα ο Ιωαννίκιος Θωμαΐδης, ο οποίος γύρω στο 1805-1810 έγινε μοναχός και έβαλε σκοπό της ζωής του να ανοικοδομήσει το μοναστήρι. Τελικά τα κατάφερε, και μεταξύ 1812-1815 το οικοδόμημα ήταν έτοιμο και ο ίδιος έγινε Ηγούμενος της Μονής.
Οι ντόπιοι μουσουλμάνοι, πιστεύοντας ότι υπάρχουν κρυμμένοι θησαυροί, κατέσκαψαν και σχεδόν κατέστρεψαν ολοκληρωτικά το μοναστήρι. Σήμερα η πρόσοψη της Μονής στέκεται μπροστά στο ύψωμα της Αναλήψεως, τραυματισμένη και αφημένη στην τύχη της, να ατενίζει την κοιλάδα μέχρι το Σούσεχρη, αδιάψευστος μάρτυρας αιώνων ένδοξης ιστορίας των χριστιανών κατοίκων της Νικοπόλης.
Η Μονή της Παναγίας Γουμερά
Η Ιερά μονή της Παναγίας Γουμερά δεν είχε βέβαια την φήμη και την αίγλη των ιστορικών μονών της Τραπεζούντας (Παναγία Σουμελά, Άγιος Γεώργιος ο Περιστερεώτας και Άγιος Ιωάννης ο Βαζελώνας), υπήρξε όμως σπουδαίο κέντρο πνευματικής και πολιτιστικής ανάπτυξης.
Ταυτόχρονα η βιβλιοθήκη της διέθετε πολλά χειρόγραφα αρχαίων συγγραφέων και πατέρων της Εκκλησίας. Οι εικόνες της ήταν σπάνιας αξίας, ζωγραφισμένες στην Βλαχία. Μέχρι το 1914 λειτουργούσε στη μονή οικοτροφείο, με δημοτικό, γυμνάσιο και λύκειο. Το 1914 Είναι η χρονιά της καταστροφής. Όλη η περιουσία δημεύεται από τους Τούρκους που μπαίνουν στον Ά παγκόσμιο πόλεμο στο πλευρό των Γερμανών. Η παλιά ιστορική Μονή της Παναγίας Γουμερά από τις αλησμόνητες πατρίδες και συγκεκριμένα από την κοιλάδα της Τσίτης, της επαρχίας Χαλδίας της Άρδας από την Αργυρούπολη του Πόντου, αναβιώνει σήμερα στη Μακρυνίτσα Σερρών.
Η Παναγία Χρυσοκέφαλος
Πρόκειται για την «Μεγάλη Εκκλησία» της Τραπεζούντας και ίσως τον σημαντικότερο ναό της αυτοκρατορίας. Η Παναγία Χρυσοκέφαλος, εντοπίζεται στη μέση πόλη, στο κέντρο ενός ευρύτερου κτηριακού συγκροτήματος. Η παράδοση αποδίδει την επωνυμία «Χρυσοκέφαλος» είτε στη χάλκινη κάλυψη των πλακών του τρούλου του ναού, που από μακριά φάνταζε χρυσός, είτε στην ύπαρξη σε αυτόν εικόνας της Θεοτόκου με ανάλογη χρυσή επένδυση.
Επειδή όμως ο ναός αναφέρεται στις πηγές με την επωνυμία «Χρυσοκέφαλος» ήδη από τον 11ο αιώνα, ενώ ο τρούλος χρονολογείται στο 12ο ή ακόμα και στο 14ο αιώνα, η εκδοχή που αναφέρεται στην εικόνα πρέπει να θεωρηθεί πιο πιθανή. Πρόκειται για μια εικόνα της Παναγίας Βρεφοκρατούσας που υπήρχε στο ναό προσαρτημένη σε μια από τις τετράγωνες κολόνες που στηρίζουν τον θόλο.
Γνωρίζουμε από φιλολογική πηγή του 14ου αιώνα ότι, μετά την επιτυχημένη αντιμετώπιση της τουρκικής επίθεσης στην Πόλη το 1223, η εικόνα κοσμήθηκε από τον αυτοκράτορα Ανδρόνικο Α΄ Γίδωνα με «λίθους τιμίους και μαργάρους λαμπρούς». Ο ίδιος ο αυτοκράτορας δώρισε στο ναό και ένα πολυτελώς διακοσμημένο ευαγγέλιο. Μαρτυρείται μάλιστα ότι ο Ανδρόνικος είχε περάσει στη Μονή της Χρυσοκεφάλου, την αγωνιώδη νύχτα πριν από τη θετική έκβαση του αγώνα.
Παναγία Κρεμαστή
Το μοναστήρι της Παναγίας Κρεμαστής, ανήκε ως απόλυτη ιδιοκτησία, στη Μονή του Αγίου Ιωάννη του Βαζελώνα, αρχικά ως σκήτη, έπειτα ως μετόχι και από το 1760 περίπου ως γυναικεία μονή. Βρισκόταν στην περιοχή της Ματσούκας, πολύ κοντά στο χωριό Θέρσα, και πανηγύριζε της 8 Σεπτεμβρίου, ημέρα των γενεθλίων της υπεραγίας Θεοτόκου.
Η μονή της Θεοτόκου Κρεμαστής όφειλε το όνομά της στον ύψους 150 μέτρων απόκρημνο βράχο, από τη βάση επάνω στην οποία δομείται το οικοδόμημα, του οποίου επικρεμόταν πάνω από τον Πρύτανη ποταμό. Σύμφωνα με άλλη εκδοχή, η μονή ονομάσθηκε έτσι, διότι από το βράχο της κρεμάστηκαν χιλιάδες χριστιανών της περιοχής, θύματα των διωγμών των αιμοσταγών τοπικών αγάδων του οίκου των Εγιπιδών.
Παναγία της Λάλογλης
Η εκκλησία της Παναγίας της Λάλογλης ήταν ξακουστή σε όλο το Καρς. Βρισκόταν κοντά στο ελληνικό χωριό Λάλογλη στην επαρχία Σαρίκαμίς του Καρς. Οι Έλληνες του Καρς εκδιώχτηκαν δύο φόρες από τις πατρογονικές τους εστίες.
Αρχικά, ήταν εγκατεστημένοι στην Αργυρούπολη, όπου το 1878, εγκαταλείπουν την αφιλόξενη πλέον περιοχή του Πόντου και εγκαθίστανται στην περιοχή του Καρς. Πριν φύγουν όμως από την Αργυρούπολη πήραν και μια εικόνα της Παναγίας, της Κοιμήσεως της Θεοτόκου που μετέφεραν στη νέα τους πατρίδα. Εγκαταστάθηκαν στο Καρς χτίζοντας 74 χωριά. Μεταξύ αυτών, δέσποζε το χωριό Λάλογλη λόγω του περίλαμπρου ναού της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, όπως ονομάστηκε Παναγία της Λάλογλης.
Ιερά Μονή Παναγίας Σουμελά
Τόπος ιερός, τόπος μαγευτικός, τόπος μυστηρίου, Ελληνισμού και Ορθοδοξίας, τόπος πόνου και μαρτυρίου και αυτόπτης μάρτυρας της μεγάλης ποντιακής γενοκτονίας. Τόπος προαιώνιου προσκυνήματος.
Η εικόνα της Παναγίας Σουμελά Φιλοτεχνήθηκε από τον ίδιο τον Ευαγγελιστή Λουκά των πρώτο αιώνα μΧ κι έτσι είναι μία από τις αρχαιότερες και πιο ξεχωριστές εικόνες της Παναγίας. Μετά τον θάνατο του Ευαγγελιστή Λουκά, ο μαθητής του ο Ανανίας μετέφερε την εικόνα στην Αθήνα όπου και τοποθετήθηκε σε έναν πολύ όμορφο ναό στον οποίο και παρέμεινε για περίπου 300 χρόνια, κερδίζοντας έτσι το όνομα «Παναγία η Αθηνιώτισσα».
Μία μέρα όμως περίπου στο 380 μΧ, η εικόνα εξαφανίστηκε από την εκκλησία της Αθήνας. Σύμφωνα με μαρτυρίες μάλιστα, η εικόνα δεν εκλάπη, αλλά πέταξε με τρόπο θαυματουργό προς άγνωστη κατεύθυνση. Δύο μοναχοί, ο Βαρνάβας και ο Σωφρόνιος ανέλαβαν να τη βρουν. Η Παναγία εμφανίστηκε με όραμα στους δύο μοναχούς – οι οποίοι είχαν φτάσει μέχρι την Κωνσταντινούπολη στην αναζήτηση της– και τους είπε ότι θα βρουν την εικόνα σε μία σπηλιά στο όρος Μελά του Πόντου. Οι μοναχοί έφθασαν στο όρος Μελά και ξεκίνησαν να ανεβαίνουν και να εξερευνούν τις απόκρημνες πλαγιές και τα σπήλαια του. Μία μέρα είδαν ένα χρυσαφένιο φως να βγαίνει μέσα από μία σπηλιά, και δεν ήταν άλλη από την εικόνα που είχε κυριολεκτικά πετάξει από την Αθήνα. Οι δύο ασκητές μοναχοί έφτιαξαν αμέσως ένα κελί στο σπήλαιο που βρέθηκε η εικόνα και με την βοήθεια των μοναχών της κοντινής μονής Βαζελώνα, έχτισαν μία εκκλησία, κάτι που τους είχε ζητήσει να κάνουν η Παναγία στο όραμά τους.
Χιλιάδες πιστών άρχισαν να επισκέπτονται την εκκλησία για να προσκυνήσουν την εικόνα. Οι πιστοί αυτοί ήταν κυρίως Ποντιακής καταγωγής κι έτσι έλεγαν στους δικούς τους ότι πάνε «για προσκύνημα στην Παναγία σου Μελά», δηλαδή στην Παναγία στο Μελά κι έτσι η εικόνα πήρε το όνομα με το οποίο είναι γνωστή και σήμερα. Το 1860 κοντά στο σπήλαιο χτίστηκε ένας τετραώροφος ξενώνας, ο οποίος είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακός καθώς μοιάζει να είναι κολλημένος πάνω στον γκρεμό. Όταν ξεκίνησε ο ξεριζωμός και η γενοκτονία των Ποντίων από τους Οθωμανούς, οι ιερείς και οι πιστοί έκαναν ό,τι μπορούσαν για να διασώσουν τους θρησκευτικούς θησαυρούς τους.
Έτσι, η εικόνα της Παναγίας απομακρύνθηκε από τη θέση της στη μονή και θάφτηκε μαζί με άλλα θησαυρίσματα ανεκτίμητης αξίας στο γειτονικό παρεκκλήσι της Αγίας Βαρβάρας. Η εικόνα παρέμεινε θαμμένη για περίπου είκοσι χρόνια και το 1930 ήρθε στην Ελλάδα μετά από διπλωματικές ενέργειες, του τότε πρωθυπουργού Ελευθέριου Βενιζέλου. Όταν έφτασε η εικόνα στην χώρα μας, τοποθετήθηκε στο Βυζαντινό Μουσείο της Αθήνας όπου και παρέμεινε για περίπου είκοσι χρόνια.
Όλοι ωστόσο –και ιδιαίτερα οι Πόντιοι– είχαν ένα παράπονο: μία εικόνα με τόσο μεγάλη σημασία και ιστορία δεν έπρεπε να βρίσκεται σε ένα μουσείο σαν ένα κοινό έργο τέχνης, αλλά θα έπρεπε να τοποθετηθεί σε έναν ιερό χώρο όπου οι πιστοί θα μπορούν να την προσκυνήσουν.
Το 1951 θεμελιώνεται από τον Φίλων Κτενίδη η νέα μονή Παναγίας Σουμελά στο Βέρμιο και μετά την ολοκλήρωση της κατασκευής της, η εικόνα μεταφέρθηκε εκεί όπου και παραμένει για να προσκυνείται από πιστούς από όλα τα μήκη και πλάτη της Γης.
Το μουσικό αφιέρωμα
Πρώτη ξεκίνησε το μουσικό αφιέρωμα η Βυζαντινή Χορωδία, Ψάλλοντας Υμνολογίες για την Παγαγία, Χοροί των αναλογιών του Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Ελευθερίου – Κορδελιού, με χοράρχη τον Παναγιώτη Γωνιάδη.
Στο πρώτο μέρος της εκδήλωσης αποδόθηκαν τραγούδια με Βυζαντινό Κεμανέ
και στο δεύτερο μέρος της εκδήλωσης με λύρα του Πόντου.
Στην ερμηνεία ήταν ο Πατήρ Πολύκαρπος Κοντοζίδης και η Έλενα Κασαμπαλίδου.
Συμμετείχε η 12μελής Ομάδα του Μουσικού Εργαστηρίου του Συλλόγου Ποντίων Σταυρούπολης «Ακρίτες του Πόντου».
Χάρης Πορφυρίδης – λαούτο – φωνή. Τάσος Κωνσταντινίδης – ακορντεόν. Γιώργος Ψωμιάδης - κρουστά. Βασιλική Αστρεινίδου – Βιολί. Αννα - Μαρία Καραγιαννίδου – Βιολί. Αρσένιος Χαραλαμπίδης – ταμπουράς. Αμοιράς Κωνσταντίνος – Λύρα. Νίκος Σολομωνίδης – Λύρα. Βασιλική Χαραλαμπίδου – Λύρα. Νίκος Κυνηγόπουλος – Λύρα. Παναγιώτης Σαρίδης – Λύρα. Φωτεινή Μαρμαρίδου – Λύρα. Νεόφυτος Μαρμαρίδης – Φλογέρα.
