ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΕΥΞΕΙΝΟΥ ΛΕΣΧΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΙΑΝΝΗ ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗ ΣΤΟΝ ΝΙΚΟ ΑΣΛΑΝΙΔΗ

Στις 19 Μαρτίου του 1933 και στις 30 Απριλίου του ίδιου χρόνου, στην «πρωτεύουσα των προσφύγων», στη Θεσσαλονίκη, πραγματοποιήθηκαν δύο συναντήσεις, με πρωτοβουλία εξεχόντων Ποντίων και συζητήθηκε η ιδέα ίδρυσης «κοινωνικής και μορφωτικής λέσχης Ποντίων». Σε αυτές τις συναντήσεις αποφασίστηκε να πραγματοποιηθεί γενική συνέλευση και να οριστεί προσωρινό Διοικητικό Συμβούλιο της Ευξείνου Λέσχης.
Από τότε πέρασαν 90 χρόνια και φέτος το διοικητικό συμβούλιο της Ευξείνου Λέσχης Θεσσαλονίκης προγραμματίζει εκδηλώσεις μνήμης για να τιμήσει την επέτειο.

Ο πρόεδρος της Ευξείνου Λέσχης, δικηγόρος Γιάννης Αποστολίδης μιλάει στη «Μακεδονία της Κυριακής» για το σημαντικό εθνικό, κοινωνικό και πολιτιστικό ρόλο που έπαιξε όλα αυτά τα χρόνια η Λέσχη.
Αρχικά κ. Αποστολίδη πείτε μου, από που κατάγεται η οικογένειά σας.
Η οικογένειά μου κατάγεται από πλευράς του πατέρα μου από το Καρς και από πλευράς της μητέρας μου από τα Σούρμενα, μια περιοχή κοντά στην Τραπεζούντα. Εγώ κατάγομαι από την Οινόη Κοζάνης, το χωριό του κορυφαίου Πόντιου τραγουδιστή Χρύσανθου Θεοδωρίδη.
Πως δημιουργήθηκε η Εύξεινος Λέσχη;
Ο ιδρυτικός πυρήνας της απετελείτο από μέλη του Εθνικού Συμβουλίου του Πόντου στο Βατούμ, της «κυβέρνησης», ας πούμε, που ηγείτο του εθνικοαπελευθερωτικού Αγώνα των Ποντίων, κατά τα έτη 1918 - 1922, Αγώνας που απέβλεπε στην ίδρυση της Αυτόνομης Ελληνικής Δημοκρατίας του Πόντου, ένας πόθος που ματαιώθηκε με την Γενοκτονία, τον ξεριζωμό και την προσφυγιά. Πρωταγωνιστής στην ίδρυση του Σωματείου υπήρξε ο γιατρός Θεοφύλακτος Θεοφυλάκτου, πατέρας της σεβάσμιας και αγαπητής σε όλους μας Άννας Θεοφυλάκτου, που και η ίδια προσέφερε ανεκτίμητες υπηρεσίες στην συλλογική οργάνωση του ποντιακού στοιχείου.
Τι προσέφερε όλα αυτά τα χρόνια η Λέσχη στο κοινό της Θεσσαλονίκης;
Θα διευρύνω την ερώτηση και θα απαντήσω τι προσέφερε η Εύξεινος Λέσχη σε πανελλήνια διάσταση και ειδικότερα βέβαια στην Θεσσαλονίκη. Το Σωματείο μας από την ίδρυσή του συγκρότησε τμήματα δραστηριοτήτων, μορφωτικό, ψυχαγωγικό, καλλιτεχνικό, κοινωνικής αλληλεγγύης και άλλα. Αν εξέθετα εκτενώς την προσφορά του, δεν θα αρκούσε τόμος ολόκληρος. Ενδεικτικά συνεπώς θα πω τα εξής: Καταρχήν, η Εύξεινος Λέσχη εθεωρείτο και θεωρείται το κεντρικό, το μητροπολιτικό, όπως αποκαλείται, ποντιακό σωματείο, ο Εθνικός Βωμός των Ποντίων, κατά τον αείμνηστο Πρόεδρό μας Χαράλαμπο Κιαγχίδη. Από τα σπλάχνα της προέκυψαν, είτε οργανωμένα από την ίδια είτε με πρωτοβουλία μελών της, τα σπουδαία Σωματεία και Ιδρύματα της Παναγίας Σουμελά, του Αγίου Γεωργίου Περιστερεώτα, του Αγίου Ιωάννου του Βαζελώνα καθώς και η Πανελλήνια Ένωση Ποντιακών Σωματείων και η Παμποντιακή Ομοσπονία Ελλάδος. Με πρωτοβουλία δική της και με οργανωτική ευθύνη της συνήλθαν τα περισσότερα κατά καιρούς Παγκόσμια Συνέδρια του Ποντιακού Ελληνισμού. Αυτήν την διακεκριμένη -όχι ηγετική- παρουσία της στον ευρύτερο οργανωμένο ποντιακό χώρο, την διευκόλυνε η πλήρης αποχή της από τα πολιτικά τεκταινόμενα, σε σημείο που ρητά να απαγορεύονται οι πολιτικές συζητήσεις στο Εντευκτήριό της, όπου, για παράδειγμα, συνυπήρχαν οι αείμνηστοι Ιωάννης Πασαλίδης, πρόεδρος της ΕΔΑ και ο Αντιπρόεδρος της Βουλής Ισαάκ Λαυρεντίδης, της τότε ΕΡΕ. Στη Λέσχη λειτουργούσε Λαϊκό Πανεπιστήμιο ήδη από το 1936…
Στην περίοδο της γερμανικής κατοχής λειτουργούσε η Λέσχη;
Στην περίοδο αυτή η Λέσχη είχε αναλάβει σημαντικό εθνικό ρόλο γιατί διέθεσε τις αίθουσές της για το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης που είχε εξωσθεί από τους Γερμανούς. Τότε είχε διασώσει και περιθάλψει πάρα πολλά παιδιά που διέτρεχαν ακόμη και κίνδυνο θανάτου από την πείνα, αναθέτοντάς αυτά σε φιλάνθρωπες οικογένειες, σε συνεργασία και με τον Ερυθρό Σταυρό.
Παράλληλα η Λέσχη βοηθούσε τους νέους που ήθελαν να σπουδάσουν;
Μεγάλη ήταν η προσφορά της Λέσχης στη σπουδάζουσα νεολαία, με την ίδρυση οικοτροφείου, του Οίκου Ακρίτα Φοιτητού, που για πολλές δεκαετίες, όταν οι σπουδές για τα προερχόμενα από την επαρχία παιδιά ήταν ιδιαίτερα δύσκολες, φιλοξένησε φοιτητές ως οικότροφους, χωρίς καμιά απολύτως διάκριση μεταξύ Ποντίων και μη Ποντίων. Μετά την Μεταπολίτευση λειτούργησε στη Λέσχη μια αληθινή δεξαμενή σκέψης, η Κίνηση Νέων Επιστημόνων της Ευξείνου Λέσχης, που μεταξύ των άλλων με πρωτοβουλία της και φυσικά με διαδικαστικό φορέα την ίδια τη Λέσχη εντάχθηκε στα βιβλία Ιστορίας της Γ΄ Γυμνασίου ιδιαίτερο Παράρτημα Ιστορίας του Ποντιακού Ελληνισμού. Η Λέσχη εντοίχισε πλάκα διαμνημόνευσης στό σπίτι στη Βιένη όπου άφησε την τελευταία του πνοή ο Πρωτεργάτης της Εθνικής Παλιγγεννεσίας, Πόντιος στην καταγωγή Αλέξανδρος Υψηλάντης. Στη Λέσχη Λειτουργούσε Θεατρικό Τμήμα, με μνημειώδεις παραστάσεις, με πρωταγωνιστές τους Τσουλφά, Κυνηγόπουλο, Κοκοζίδη κ.α., καί άλλωστε με παρεμβατική πρωτοβουλία της Λέσχης ιδρύθηκε στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος, επί ημερών του αείμνηστου Σπύρου Ευαγγελάτου, Ποντιακή Θεατρική Σκηνή. Λειτουργούσε και λειτουργεί υποδειγματικό χορευτικό τμήμα, καθώς και τμήμα νεολαίας συνδεδεμένο και με τον Σύλλογο Ποντίων Φοιτητών Θεσσαλονίκης, του οποίου τα Γραφεία και η αίθουσα εκδηλώσεων αγοράστηκαν με γενναία συμβολή της Λέσχης.
Πως εξασφάλιζε χρήματα η Λέσχη για να κάνει όλες αυτές τις δραστηριότητες;
Η Εύξεινος Λέσχη ευτύχησε, χάρη στο πατριωτικό μεράκι των παλαιότερων, να έχει τεράστια ακίνητη περιουσία, από τα μισθώματα της οποίας έχει πολύ σημαντικά εισοδήματα που διευκολύνουν τις δραστηριότητές της. Άλλωστε διαθέτει μια από τις καλύτερες αίθουσες διαλέξεων και άλλων εκδηλώσεων στη γωνία Πλατείας Αριστοτέλους και Λεωφόρου Νίκης, στην παραλία, όπου και εδρεύει το Σωματείο μας. Η Λέσχη, την εποχή που η ραδιοφωνία ήταν κρατικό μονοπώλειο, είχε δική της εκπομπή στο Σταθμό των Ενόπλων Δυνάμεων, από όπου πέρασαν διάσημοι Πόντιοι δημιουργοί όπως ο λυράρης Γώγος Πετρίδης και ο τραγουδιστής Χρύσανθος Θεοδωρίδης. Αναφέροντας τις Ένοπλες Δυνάμεις, είναι άξιο να μνημονευθεί ότι η Εύξεινος Λέσχη πρωτοστάτησε τη δεκαετία του ΄70 στη συλλογή χρημάτων για την αγορά του υποβρυχίου ΠΟΝΤΟΣ. Το Σωματείο μας παραχώρησε το 1955 δωρεάν στο Δημόσιο έκταση τριών στρεμμάτων στην Καλαμαριά, με κτίσμα, για τη λειτουργία παιδικού σταθμού, δηλαδή παρεχώρησε ένα περιουσιακό στοιχείο σημερινής αξίας πολλών εκατομμυρίων ευρώ. Δυστυχώς όμως, όταν η Λέσχη ζήτησε από το Κράτος οικόπεδα από την Ανταλλάξιμη Περιουσία, δηλαδή από την περιουσία που ανήκει στους Πόντιους και τους άλλους πρόσφυγες, για την ενέγερση του Οικοτροφείου που προανέφερα καθώς και για την ίδρυση Ποντιακού Μουσείου, το Κράτος φερόμενο εντελώς αχάριστα, υποχρέωσε το Σωματείο μας να καταβάλλει αντίτιμο, όπως θα έκανε με κάθε ιδιώτη αγοραστή τέτοιου κτήματος. Και μάλιστα στα κτήρια που αναγέρθηκαν εκεί, επιβάλλεται βαρύτατη φορολογία, με αποτέλεσμα μέγα μέρος, σχεδόν το μισό των εισοδημάτων του Σωματείου μας από μισθώματα, που προορίζονται για κοινωφελείς σκοπούς, να περιέρχονται στα ταμεία του Κράτους. Αυτό υποδεικνύει ότι εμείς οι Πόντιοι πρέπει να σκύβουμε υπάκουα το κεφάλι μπροστά στην Πατρίδα Ελλάδα αλλά να το σηκώνουμε διεκδικητικά μπροστά στο Κράτος. Πρέπει να πω ότι η εθνωφελής και κοινωφελής δραστηριότητα του Σωματείου μας αναγνωρίστηκε και βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών.
Σήμερα πόσα μέλη έχει η Λέσχη και τι σκέφτεσθε να κάνετε με αφορμή τα 90 χρόνια από την ίδρυσή της;
Η Λέσχη σήμερα έχει περίπου τα 1.000 μέλη. Όσον αφορά την ευτυχή επέτειο των 90 χρόνων της, το Διοικητικό Συμβούλιο που προέκυψε από τις πρόσφατες αρχαιρεσίες, συνεχίζοντας πρόγραμμα του προηγούμενου Διοικητικού Συμβουλίου και εμπλουτίζοντας αυτό, πραγματοποίησε και θα πραγματοποιήσει διάφορες εκδηλώσεις που θα ανακοινώσει προσεχώς. Οι εκδηλώσεις θα είναι κυρίως υπομνηματικές της προσφοράς της Λέσχης στη Θεσσαλονίκη και τον ευρύ οργανωμένο ποντιακό χώρο. Λόγω συγκυρίας, εκλογές στη Λέσχη και Εθνικές Βουλευτικές εκλογές, το κύριο μέρος των εκδηλώσεων θα μετατεθεί για το φθινόπωρο του τρέχοντος έτους.
Πρέπει εδώ να αναφέρω το εξής εξαιρετικά σημαντικό. Η Εύξεινος Λέσχη Θεσσαλονίκης έχει την μέγιστη τιμή και ευθύνη να φυλάσσει το Πολιτικό Αρχείο του Πόντου, που αποτελείται από έγγραφα πολλών χιλιάδων σελίδων τα οποία μετέφεραν από την αλησμόνητη Πατρίδα οι ιδρυτές της Λέσχης, ορισμένοι από τους οποίους ήσαν και μέλη του Εθνικού Συμβουλίου του Πόντου. Περιέχει μεταξύ των άλλων τα Πρακτικά του Εθνικού Συμβουλίου και της Εθνοσυνελεύσεως του Πόντου, υπομνήματα στις τότε Δυνάμεις και στην Ελληνική Κυβέρνηση, χιλιάδες άλλα έγγραφα, το ίδιο το Σχεδίασμα της Σημαίας που προτάθηκε να είναι η Σημαία της ποθούμενης τότε Αυτόνομης Ελληνικής Δημοκρατίας του Πόντου, αληθινό διοπετές παλλάδιο μέσα στο Αρχείο, η Σημαία που οι πρόγονοί μας οπτασιάστηκαν να κυματίζει περήφανα στις πόλεις, τα χωριά και στα παρχάρια του Πόντου, στους αφρούς των κυμάτων της Μαύρης Θάλασσας, αλλά δυστυχώς στήθηκε μεσίστια και αιματόβρεκτη στον Γολγοθά της Εθνικής Μνήμης των εκατοντάδων χιλιάδων γενοκτονηθέντων και ξεριζωμένων Ποντίων και άλλων Μικρασιατών και Θρακών.

Η αυθεντική Σημαία της υπό ίδρυση Δημοκρατίας του Πόντου, που φυλάσσεται στην Εύξεινο Λέσχη Θεσσαλονίκης

Η πρώτη επίσημη παρουσίαση αυτού του Αρχείου, πανελλήνιας σημασίας και αξίας, έγινε το 2016, οπότε συνέβαινε να είμαι και τότε Πρόεδρος του Σωματείου, σε επισημότατη τελετή και εκδήλωση, παρουσία του τότε Προέδρου της Δημοκρατίας κ. Προκόπιου Παυλόπουλου.

Στιγμιότυπο από την επίσημη παρουσίαση του Αρχείου Πόντου στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Προκόπιο Παυλόπουλο στην Εύξεινο Λέσχη Θεσσαλονίκης 

Τη χρηματοδότηση της συντήρησης, ψηφιοποίησης και γενικότερης ανάδειξης αυτού του Αρχείου ανέλαβε ο ευπατρίδης Πόντιος Ιβάν Σαββίδης, που είναι και επίτιμο μέλος του Σωματείου μας. Εγώ δεν θα λησμονήσω την έκδηλη συγκίνηση με την οποία φυλλομετρούσε το Αρχείο, για το οποίο με συστολή ζήτησε να είναι αυτός ο χορηγός της ανάδειξής του. Ελπίζω ότι σύντομα αυτό το Αρχείο θα καταστεί προσβάσιμο σε όλους, με τη σχεδιαζόμενη ειδική γι΄αυτό βάση δεδομένων, οπότε και η ιστορία του ποντιακού ελληνισμού θα φωτισθεί περισσότερο από τους ερευνητές ιστορικούς μας.
Ένα αιώνα μετά τη Συνθήκη της Λωζάνης και η Τουρκία συνεχίζει την επιθετική ρητορική σε βάρος της Ελλάδας. Πως το σχολιάζετε;
Δυστυχώς δεν πρόκειται για απλή ρητορική της αλλά και για έμπρακτη προσβολή του πνεύματος εκείνης της Συνθήκης. Διότι τι άλλο παρά έμπρακτη προσβολή είναι η μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί, που μάλιστα ακολούθησε την προηγηθείσα μετατροπή του ομώνυμου Ναού της Τραπεζούντας σε τζαμί. Τι άλλο παρά προσβολή αυτού του πνεύματος είναι η εισβολή και κατοχή της μισής σχεδόν Κύπρου. Τι άλλο παρά έμπρακτη προσβολή είναι τα Ίμια, τί άλλο ήταν το πογκρόμ των Σεπτεμβριανών του 1955. Μιλάω για προσβολή του πνεύματος εκείνης της Συνθήκης, πνεύμα καταλλαγής και κατάπαυσης της αιματηρής εχθρότητας μεταξύ των δύο λαών και καθιέρωσης ειρηνικών σχέσεων. Ανεξαρτήτως της μή ευθείας προσβολής του γράμματος εκείνης της Συνθήκης, η Τουρκία με ενέργειες σαν τις προαναφερθείσες, επιδιώκει την αποδόμηση της Συνθήκης της Λωζάνης, πλήττοντας έτσι και το ίδιο το εθνικό συμφέρον της, το οποίο συνίσταται στην, αργά ή γρήγορα, ένταξή της στην έντιμη χορεία των δημοκρατικών χωρών της Ευρώπης, πράγμα όμως που εμποδίζεται ενόσω η χώρα αυτή επιβουλεύεται την ίδια την κυριαρχία δύο ευρωπαικών χωρών, της Ελλάδας και της Κύπρου. Πάντως η προσπάθεια των ειρινόφιλων ανθρώπων για την μεγαλύτερη δυνατή ανάπτυξη ομαλών γειτονικών σχέσεων μεταξύ των δύο λαών δεν πρέπει να αποθαρρύνεται. Μιά πτυχή, μάλλον μια δίοδος πρόσβασης σε ειρηνικές και εκατέρωθεν επωφελείς σχέσεις με την Τουρκία, είναι και οι προσκυνηματικές εκατέρωθεν επισκέψεις πολιτών, όσων οι πρόγονοι εκπατρίσθηκαν βίαια με την αμφίπλευρη Ανταλλαγή.
Τελευταία όμως βλέπουμε ότι αρκετοί Έλληνες ποντιακής καταγωγής δεν μπορούν να πάρουν μέρος σε αυτές τις προσκυνηματικές επισκέψεις γιατί οι τουρκικές αρχές τους απαγορεύουν την είσοδο στην Τουρκία. Πως το σχολιάζετε αυτό;
Δυστυχώς οι τουρκικές αρχές εμποδίζουν αυτήν την επικοινωνία με την απέλαση πολλών Ποντίων του οργανωμένου ποντιακού χώρου που επιχειρούν προσκύνημα στην Πατρίδα των προγόνων τους. Είναι ένα θέμα για το οποίο προφανώς δεν αρκεί μια τυποποιημένη διαμαρτυρία από το δικό μας Υπουργείο Εξωτερικών κάθε φορά που εμφανίζεται κρούσμα απέλασης. Ούτε φυσικά επιτρέπονται σκέψεις για πολιτική αντιποίνων κατά όσων Τούρκων προσέρχονται προσκυνητές στά ελληνικά μέρη που έζησαν οι πρόγονοί τους ή κατά επισκεπτών του θεωρούμενου Σπιτιού του Κεμάλ Ατατούρκ στην πόλη μας. Αυτά δεν ταιριάζουν σε πολιτισμένα κράτη. Πρέπει να υπάρξει καλόπιστος διάλογος επί του θέματος, θα έλεγα φιλική συνεννόηση, διότι μέχρι να απαλείψουμε την υπαρκτή εχθρότητα που προκαλείται από τις μεγάλες διαφορές μας με την Τουρκία, μπορούμε να γευτούμε καρπούς φιλίας σε θέματα της λεγόμενης χαμηλής πολιτικής.
Ποια είναι τα μελλοντικά σχέδια της Λέσχης;
Η Λέσχη έχει σχέδια στα πλαίσια των οραματισμών της. Περιπόθητη είναι η ενότητα του οργανωμένου ποντιακού χώρου, που σήμερα εμφανίζεται διχασμένος, για λόγους που δεν είναι της παρούσης συνέντευξης. Η Λέσχη επιθυμεί να αναπτύξει στη μεγαλύτερη δυνατή διάσταση τον πνευματικό χαρακτήρα της. Ήδη επί απερχόμενης προεδρίας του εξαίρετου κ Λυσαρίδη ξεκίνησε και λειτουργεί διαδικτυακά πλέον ο θεσμός του λαϊκού πανεπιστημίου με πυκνές διαλέξεις καθηγητών Πανεπιστημίου και άλλων ανθρώπων του πνεύματος. Χωρίς να παραμελούμε την λειτουργία της ως χώρο κοινωνικής συναναστροφής, ως κατα κυριολεξία λέσχη, πυκνώνωντας και τις διάφορες εκδηλώσεις πολιτιστικού και κοινωνικού περιεχομένου, αποβλέπουμε πάντως κυρίως, με υψηλοφροσύνη, στη διάπλασή της Λέσχης ως ένα είδος σπουδαστηρίου ελληνικότητας και ποντιοσύνης. Τη Λέσχη δεν την ενδιαφέρει η διασημότητα και το γόητρο. Την ενδιαφέρει η διαφύλαξη του ηθικού κύρους της, που κατέκτησαν οι παλαιότεροι, το οποίο όσο υψηλό και αν είναι μπορεί να φτάσει σε νέες κορυφώσεις. Το νέο Διοικητικό Συμβούλιο αποτελείται σχεδόν εξολοκλήρου από νέους, που καλούνται, κατά τον ποιητή, να επιστέψουν επαξίως με τον φλοίσβο του παλιού καιρού τα κύματα του νέου.

Η Συνέντευξη του Γιάννη Αποστολίδη, προέδρου της Ευξείνου Λέσχης Θεσσαλονίκης, στον δημοσιογράφο Νίκο Ασλανίδη, δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Μακεδονία της Κυριακής στις 23 Απριλίου 2023