«Το νερόν εσέβεν σ’ αυλάκ’», λέει μία σοφή ποντιακή παροιμία, όπως μας έφεραν αυτόν τον πλούτο της γνώσης, οι πρόσφυγες πρόγονοί μας από τη Μικρασία, τον Πόντο, το Καρς, τη Θράκη, μετά τη γενοκτονία και τη Μικρασιατική Καταστροφή, με γεμάτες στην ψυχή αποσκευές τους και εγκαταστάθηκαν στον ελλαδικό χώρο.
Ίσως αυτή η παροιμία αποβεί και προφητική, εάν προχωρήσει η ιδέα και γίνει η πράξη για να γίνει ο χώρος των Απολυμαντηρίων στην Αρετσού στην Καλαμαριά, Τόπος Ιστορικής Μνήμης και Μουσείο, για να τιμηθούν οι 353.000 πρόσφυγες οι οποίοι πέρασαν από την Καραντίνα και 22.000 άφησαν την τελευταία τους πνοή από τις αρρώστιες, τον «ψύχο» όπως τον αποκαλούσαν.
Απ’ ότι φαίνεται, προχωράει με συστηματικό τρόπο η θεσμική πρωτοβουλία για την ανάδειξη των Απολυμαντηρίων της Αρετσούς στην Καλαμαριά, ως τόπου ιστορικής μνήμης, μιας και την Τρίτη 1 Σεπτεμβρίου 2020 έγινε, η δεύτερη διευρυμένη συνάντηση στο Διοικητήριο, υπό την προεδρία του υφυπουργού Εσωτερικών (Μακεδονίας - Θράκης) Θεόδωρο Καράογλου, παρουσία της επικεφαλής του γραφείου του πρωθυπουργού στη Θεσσαλονίκη Μαρίας Αντωνίου, εκπροσώπων της αυτοδιοίκησης και ποντιακών και προσφυγικών οργανώσεων. σωματείων.
Μετά το τέλος της μάλιστα, αποφασίστηκε η επόμενη συνεδρίαση να γίνει στα τέλη Σεπτεμβρίου 2020 στο δημαρχείο Καλαμαριάς και επίσκεψη στο χώρο των Απολυμαντηρίων, από όλους τους ενδιαφερομένους, στην οποία θα παρευρίσκονται και οι εκπρόσωποι των υπουργείων, όπως ορίζονται από το ΦΕΚ σύστασης της Επιτροπής της 31 Μαΐου 2019.
Σύμφωνα με τις αποφάσεις που ελήφθησαν σε πρώτη φάση αναμένεται να γίνει η ολοκλήρωση της ιστορικής τεκμηρίωσης των γεγονότων της περιόδου της έλευσης των προσφύγων και των συνθηκών διαβίωσης των 353.000 στα Απολυμαντήρια με την έκδοση ειδικού λευκώματος, καθώς επίσης και η πραγματοποίηση μιας έκθεσης με σχετική θεματολογία στον συγκεκριμένο χώρο. Ταυτόχρονα, στόχος είναι η καταγραφή και ο ακριβής ορισμός του χώρου, ώστε στη συνέχεια να υπάρξει συνάντηση με την Εταιρία Ακινήτων Δημοσίου (ΕΤΑΔ) για την παραχώρησή του, προκειμένου να γίνει εκεί τόπος ιστορικής μνήμης.
Όπως είπε ο πρόεδρος της σχετικής επιτροπής για τον ποντιακό και προσφυγικό ελληνισμό, υφυπουργός Εσωτερικών (Μακεδονίας – Θράκης) Θεόδωρος Καράολγου, κανείς δε δικαιούται να ξεχάσει. Καθήκον όλων μας είναι η μετάδοση αυτής της γνώσης των γεγονότων και της συλλογικής μνήμης και στις νεότερες γενιές. Να διαφυλάξουμε την ιστορική και τοπική μνήμη, ως γνώση και ως καλλιέργεια της εθνικής συνείδησης, τον οποίο θα πρέπει να αναδείξουμε, να αξιοποιήσουμε και να αφήσουμε ως κληροδότημα στα παιδιά μας για να γνωρίζουν την ιστορία καθώς είναι πάρα πολύ σημαντικό.
Στόχος είναι η διατήρηση της εθνικής μνήμης, καθώς το 2022 συμπληρώνονται 100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή και η ανάδειξή της, όπως και η δημιουργία Μουσείο Προσφυγικού Ελληνισμού στο πάρκο του πρώην στρατοπέδου «Παύλου Μελά» στη Σταυρούπολη.
Η Μαρία Αντωνίου, επικεφαλής του γραφείου του πρωθυπουργού ανέφερε ότι η κυβέρνηση έχει εκδηλώσει το ενδιαφέρον της και υποστηρίζει το σχεδιασμό για το μουσείο στο μητροπολιτικό πάρκο του πρώην στρατόπεδο Παύλου Μελά ως μουσείο προσφυγικού ελληνισμού και υποσχέθηκε ότι θα βοηθήσει τους φορείς για την ανάδειξη των Απολυμαντηρίων και τη δημιουργία σχετικού μνημείου.
Ο δήμαρχος Καλαμαριάς Γιάννης Δαρδαμανέλης, τόνισε σημασία του χώρου των Απολυμαντηρίων Καλαμαριάς για τον προσφυγικό ελληνισμό και επισήμανε την ανάγκη που έχει να παραχωρηθεί ο χώρος από την ΕΤΑΔ στο δήμο Καλαμαριάς, προκειμένου να γίνει η αξιοποίησή του γι’ αυτό το σκοπό.
Εκ μέρους της Επιτροπής για την ανάδειξη των Απολυμαντηρίων Καλαμαριάς σε Τόπο Ιστορικής Μνήμης, ο Μανώλης Λαμτζίδης, αντιπρόεδρος του περιφερειακού συμβουλίου Κεντρικής Μακεδονίας πρότεινε την έκδοση ειδικού τόμου, την καθιέρωση εκ μέρους της πολιτείας και των τοπικών αρχών σε ετήσια βάση, εκδήλωσης μνήμης και άλλων ενεργειών για να τονωθεί η ιστορική μνήμη.
Ο Στάθης Αβραμίδης, αντιπεριφερειάρχης Κεντρικής Μακεδονίας υποστήριξε ότι η Περιφέρεια ενέταξε στο σχεδιασμό της, στο ειδικό χωροταξικό του συγκεκριμένου χώρου στο θαλάσσιο μέτωπο της Καλαμαριάς τα Απολυμαντήρια Αρετσούς, κάτι για το οποίο θα αγωνιστεί να γίνει πραγματικότητα μέχρι το τέλος.
Ο πρόεδρος του Ιστορικού Αρχείου Προσφυγικού Ελληνισμού (ΙΑΠΕ) Ανανίας Τσιραμίδης, πρότεινε μεταξύ άλλων την ανάδειξη και αξιοποίηση του χώρου, με την κατασκευή νέας ξύλινης προβλήτας (μόλου) σε αναπαράσταση της παλιάς, την κατασκευή δύο επιμήκων αιθουσών διαστάσεων 10Χ20 μέτρων, η πρώτη με αναπαράσταση του κουρέματος των προσφύγων και της αποστείρωσης σε κλιβάνους με βραστό νερό όλων των ρούχων και των παπουτσιών τους και η δεύτερη με εγχάρακτη παρουσίαση ονομάτων των 22.000 θανόντων, με έκθεση τεκμηριωμένων φωτογραφιών, καθώς και με προβολή σχετικών βίντεο.
Στη σύσκεψη πήραν μέρος ακόμη και κατέθεσαν προτάσεις, ο εκπρόσωπος της ΠΟΕ, πρόεδρος του Συνδέσμου Ποντιακών Σωματείων (ΣΠΟΣ) Θεσσαλονίκης Παύλος Γαλεγαλίδης, ο Αντώνης Οραήλογλου, πρόεδρος της Ομοσπονδίας Προσφυγικών Σωματείων, ο Κυριάκος Χατζηκυριακίδης, Επίκουρος Καθηγητής της Έδρας Ποντιακών Σπουδών του ΑΠΘ, που συμμετείχε στη σύσκεψη με τον επιστημονικό συνεργάτη της Έδρας Θεοδόση Κυριακίδη, ο Φόρης Πεταλίδης, ως εκπρόσωπος της Επιτροπής Ποντιακών Μελετών, ο Βασίλης Γάκης, εκπρόσωπος του υπουργού Μακεδονίας – Θράκης, και η Σοφία Αποστολίδου, υπάλληλος του υπουργείου Μακεδονίας – Θράκης.
