ΤΟΥ ΔΡ. ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΗΛΟΝΙΔΗ* 

Ο όρος «Ανοσία» περιλαμβάνει όλους τους μηχανισμούς που εξοπλίζουν τον οργανισμό με την ικανότητα τα «ξένα» σώματα και τα εξουδετερώνει χωρίς να υφίσταται βλάβη.

Η εξαιρετική και χρήσιμη ικανότητα του ανοσιακού συστήματος να διακρίνει και να αντιμετωπίζει οποιονδήποτε εισβολές ενέχει και το κόστος του κινδύνου της αυτοανοσοποίησης (επερχόμενη βλάβη).

Η ανάπτυξη αυτοάνοσης νόσου στον άνθρωπο είναι μια διαδικασία πολυπαραγοντική. Τα περισσότερα αυτοάνοσα νοσήματα παραμένουν αδιευκρίνιστα.

Στο άρθρο θα αναφερθώ στα κύρια κατά σύστημα αυτοάνοσα νοσήματα.

ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

Αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα, νόσος Hashimoto.

Η νόσος συχνότερη σε γυναίκες ηλικίας 20 – 60 ετών. Ο θυροειδής παρουσιάζει ομοιόμορφη διόγκωση. Αρχικά τα άτομα είναι ευθυροειδικά στη συνέχεια η νόσος εξελίσσεται σε υποθυροειδισμό. Η TSH είναι αυξημένη, ενώ η Τ3 και Τ4 ελαττωμένη. Η θεραπεία είναι, η χορήγηση θυροξίνης.

Αυτοάνοσος Υπερθυρεοειδισμός

Νόσος Graves (Εικόνα 1)

Εικονίζεται με εικόνα διάχυτης βρογχοκήλης συχνότερη στο γυναικείο πληθυσμό. Οι κύριες κλινικές εκδηλώσεις είναι το αίσθημα παλμών, εύκολη κούραση, νευρικότητα, αυπνία, υπερβολική όρεξη, απώλεια σωματικού βάρους και εξώφθαλμος.

Εικόνα 1. Υπερθυρεοειδισμός (Νόσος Graves)

Η θεραπεία γίνεται με αντιθυρεοειδικά φάρμακα, θυροεειδεκτομή και ραδιενεργό ιώδιο.

Σακχαρώδης Διαβήτης

Συνυπάρχει πολλές φορές με κακοήθη αναιμία, νόσος Hashimoto, με υπερθυροειδισμός με νόσο Addison και Λεύκη.

Τα κύρια συμπτώματα είναι πολιδιψία, πολυουρία, και απώλεια σωματικού βάρους, ενώ οι επιπλοκές αφορούν οφθαλμούς, νεφρούς, δέρμα, αγγεία, (ιδιαίτερα της καρδιάς και από έλκη). (Εικόνα 2)

(Εικόνα 2). Άτονο Έλκος

Ασθενής με επινεφριδή ανεπάρκεια (Νόσος Addison) (Εικόνα 3)

(Εικόνα 3)

ΑΙΜΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

Αυτοάνοση Αιμολυτική Αναιμία

Είναι η θερμού τύπου και ψυχρού τύπου. Η θεραπεία γίνεται κορτικοειδή, ενδοφλέβια χορήγηση γ- σφαιρίνης, ανοσοκασταλτικά και σε βαρειές περιπτώσεις σπληνεκτομή.

Αυτοάνοση Θρομβοπενία

Οφείλεται σε αυτοαντισώματα που αντιδρούν με τα αιμοπετάλια, κλινικά εκδηλώνεται με πετέχεις και πορφυρινικά εξανθήματα. Σε σοβαρές θρομβοπενίες παρουσιάζεται επίσταξη, ουλορραγία, μητρορραγία. Η θεραπεία γίνεται με κορτιζονη γ- σφαιρίνη και σπληνεκτομή.

ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

Πρωτοπαθής χολική κίρρωση

Χαρακτηρίζεται από φλεγμονή και καταστροφή των μικρών ή μεσαίου μεγέθους ενδοηπατικών χολαγγείων. Τα κλινικά συμπτώματα είναι έντονη καταβολή δυνάμεων, κνησμός, ήπιο πόνο στο δεξιό υποχόνδριο και ίκτερος. Θεραπεία πρώτης επιλογής είναι το ουρσοδεσοξυλικο οξύ (ursofalk).

Αυτοάνοση Ηπατίτιδα

Οι κλινικές εκδηλώσεις είναι η εύκολη κόπωση, κνησμός, ίκτερος που παρατηρείται σε ποσοστό 80%. Εργαστηριακά παρατηρείται παρουσία αντιπυρηνικών αντισωμάτων (ANA) και αντισώματα έναντι των λείων μυϊκών ινών (ASMA). Θεραπευτικά αντιμετωπίζεται με κορτικοειδή και αζοθειοπρίνη.

Νόσος του Crohn και ελκώδης κολίτιδα

Είναι φλεγμώδη νοσήματα του εντέρου. Τα κύρια συμπτώματα είναι πόνοι κοιλιακοί, διάρροια, απώλεια σωματικού βάρους, αιμορραγικές κενώσεις, κόπωση.

Η θεραπεία περιλαμβάνει, κορτικοειδή ανοσοτροποιητικά φάρμακα και anti-TNFa παράγοντα.

ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΔΕΡΜΑΤΟΣ

Πέμφιγα (Εικόνα 4)

Μπορεί να σχετίζεται με γενετικούς παράγοντες. Μορφές αυτής είναι η κοινή, η βλαστική η φυλλώδεις και η ερυθηματώδης.

Θεραπεία επιλογής είναι: τα κορτικοειδή, η αζαθειοπρίνη, η μεθοτρεξάτη και η κνηλοφωσφαμίδη.

Εικόνα 4: Πέμφιγα

Ψωριάση (Εικόνα 5)

Χαρακτηρίζεται από την εμφάνιση καλά περιγεγραμμένων ερυθηματωδών πλακών που καλύπτονται με αργυρόχροα λέπια.

Η θεραπεία περιλαμβάνει τοπικά σκευάσματα, συστηματικά από το στόμα κυκλοσπορίνη, μεθοτρεξάτη σε σοβαρές μορφές δίδονται βιολογικοί παράγοντες.

Εικόνα 5. Ψωριάση

ΚΑΡΔΙΑΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

Είναι η Αυτοάνοση Μυοκαρδίτιτα και το Σύνδρομο Dressler με περικαρδίτιδα, πλευρίτιδα και πνευμονίτιδα.

ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΤΩΝ ΠΝΕΥΜΟΝΩΝ

Πνευμονίτιδα από Υπερευαισθησία

Είναι η ανοσολογική αντίδραση των πνευμόνων μετά από εισπνοή αντιγονικών παραγόντων. Συνώνυμες έννοιες είναι, η Αλλεργική κυψελίτιδα, η πνευμονοπάθεια από υπερευαισθησία των πνευμόντων και η Διάμεση πνευμονοπάθεια.

Σύνδρομο Churg – strauss ή Αλλεργική Κοκκωματώδης Αγγειίτιδα

Η νόσος εκδηλώνεται με Άσθμα, ηωσινόφιλία, πνευμονικές διηθήσεις και παραρινοκοπλίτιδα.

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

Ρευματοειδής Αρθρίτιδα

Είναι συχνότερη στις γυναίκες, εκδηλώνεται με πόνο στις προσβεβλημένες αρθρώσεις, πρωινή δυσκαμψία, διόγκωση στις αρθρώσεις και μόνιμες παραμορφώσεις των αρθρώσεων σε βάθος χρόνου. (Εικόνα 6)

Εικόνα 6.

Παραμορφωτική Αρθρίτιδα

Οι εξωαρθριτικές εκδηλώσεις της ρευματοειδούς Αρθρίτιδας είναι, τα ρευματικά οξίδια, οι πλευροπνευμονικές εκδηλώσεις, η ρευματική αγγειίτιδα, η πολυνευροπάθεια, οι καρδιακές και νεφρικές βλάβες.

Η θεραπεία περιλαμβάνει: Τα αντιφλεγμονώδη φάρμακα, τα άλατα χρυσού, τα ανθελονοσιακά, η σαλαζοπυρίνη, τα κορτικοειδή, μεθοτρεξάνη (κυτταροστατικό φάρμακο) και βιολογικούς παράγοντες.

Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος

Τα συχνότερα συμπτώματα της νόσου και κλινικά ευρύματα είναι: το εξάνθημα της πεταλούδας (εικόνα 7), η φωτοευαισθησία, η αρθρίτιδα, η πλευρίτιδα, η περικαρδίτιτα, η νεφροπάθεια.

Η διάγνωση στηρίζεται κυρίως στα αντιπυρηνικά αντισώματα (ANA), στα αντισώματα έναντι της διπλής έλικας και σε αιματολογικές διαταραχές όπως αναιμία, θρομβοπενία αυξημένη ταχύτητα καθίζησης.

Πρωτεύοντα ρόλο στη θεραπεία έχουν τα κορτικοειδή, τα αντιφλεγμονώδη, η αζαθειοπρίνη και βιολογικοί παράγοντες.

Εικόνα 7. Εξάνθημα πεταλούδας

Σύνδρομο Siogren

Εκδηλώνεται με ξηροφθαλμία. ξηροστομία, πνευμονίτιδα, κυψελίτιδα, γαστρίτιδα, παγκρεατίτιδα και το φαινόμενο Raynand (κυανωτικά και ερυθρά δάκτυλα). Η θεραπεία γίνεται με κορτικοειδή, αζαθειοπρίνη, και βιολογικούς παράγοντες (Anti TNF)

Σκληροδερμία (Εικόνα 8)

Χαρακτηρίζεται από πάχυνση του δέρματος. Προσβάλλει, αγγεία, πνεύμονες, καρδιά, νεφρούς και προκαλεί αρκετά συχνά το φαινόμενο Raynand (αρχικά έντονη ωχρότητα του δέρματος των δακτύλων στη συνέχεια κυάνωση ερυθρότητα, πόνο και δυσανοχή στο ψύχος (Εικόνα 9)

Εικόνα 8: Σκληροδερμία με βλάβη δέρματος και αρθρώσεων.

Εικόνα 9: Φαινόμενο Raynand

Δερματομυοσίτιδα

Χαρακτηριστική η προσβολή των μυών ιδιαίτερα των μυών της πυέλου και της ωμικής ζώνης. Από τα όργανα η πλέον σημαντική είναι αυτή των πνευμόνων που προκαλεί πνευμονική ίνωση.

Συμπεράσματα

Σε αυτή τη σύντομη περιήγηση στα «αυτοάνοσα νοσήματα» αντιλαμβανόμαστε τη σοβαρότητα και την ποικιλία των κλινικών εκδηλώσεων που δυσχεραίνει τη διάγνωση του ιατρού.

Ο καλύτερος ιατρός θα είναι ο τελευταίος που θα προσεγγίσει σωστά τη νόσο.

Πρέπει ο ιατρός να μη γελαστεί, να μην απατηθεί από την όραση, την ακοή και τη γνώση. Και ότι θα κάνει για τον ασθενή να τον διακρίνει η αυτογνωσία.

Στην αυτογνωσία αναφέρθηκαν ο Ιπποκράτης, ο Αριστοτέλης, ο Σωκράτης, ο Κομφούκιος.

*Ο ΔΡ. ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΗΛΟΝΙΔΗΣ, ΕΙΝΑΙ ΟΜΟΤΙΜΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΛΛΕΡΓΙΚΩΝ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΩΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, ΤΕΩΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ Δ’ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ