Θα έμ’ ετότες εκαν’ έντεκα, δώδεκα χρονών κειες οντές εποί’κα τον καραγκιοζοπαίχτεν και έπαιξα σην μαχαλάν εμουν έναν έργον εθαρρώ έλεγαν ατο «ο Καραγκιόζης και η βεζιροπούλα» και η σχωρεμέντσα η Λισάφ η Λιτσίνα του Κοτάρ (Κοταρίδου) ετσάϊξεν και εχπάραξε με.

Αμα ας λέουμ’ ατα με την σειράν ατουν!

Εείνα τα χρόνια τιδέν για διασκέδασιν ντο λένε, ’κι είχαμε! Νε, ράδιον (ραδιόφωνο) νε, τηλεόρασην. Λασίον και κανέναν μουχαπετόπον! Το βράδον εποί’ναμε παρακάθια με την ταρέλαμπαν η την καζόλαμπαν ολόερα, ολόερα α’ σον πέσκον ή την εστίαν η τζιακ’ όπως έλεαμ’ ατο. Εκάθουμ’νες απάν’ σα σκαμόπα για σο ανακρέββατον. Οι καρίδες με τα χεροδούλια κάτ’ έπλεκαν, κάτ’ εκένταναν γιόξαμ έκλωθαν την καρμενέτσαν και εποί’ναν το μαλίν, ράμμαν κι επ’ εκεί εκουβαρίαζαν και εσιβελίαζαν ατο. Αείκα δουλείας σα παρακάθια οντές ’κι έτον έξεργος. Εμείς παλ’, ο αδελφό μ’ ο Γιάννες, το πλέον, και εγώ, εδέβαζαμε κάτ’ μικρά ιστορίας, μίαν ο ένας και μίαν ο άλλος, Ρομάνσον, «η Γενοβέφα»,«αι δύο ορφαναί», «ο Ζιγκάρας και ο Εδουάρδον», «Βίβια Περπέτουα», «η τουζ χοντρή και ο Ζαχαρίας» και άλλα μεσέλια, Κάποτε, οντές η ιστορία έτον πολλά λυπητερόν, τα δάκρυα «έκ’χύουσαν Καλομηνές χαλάζια» ιστε, αμά το περισσόν εδέβαζαμε «καραγκιόζην»!!! «Ο Καραγκιόζης δήμαρχος», «ο Καραγκιόζης και η βεζιροπούλα», «ο Καραγκιόζης και ο Αλή πασάς» κ.π.α. Ετότε α’ σα γέλτα εσείουτον τ’ οσπιτι’ το τεμέλ’! Ατόσον και εγάπανα τα ιστορίας του Καραγκιόζ’ με τ’ έναν ανάγνωσιν εμαθάν’ατα απ’ οξιωκά!

Κάποτε, διαβόλ’ συνεργίαν τ’ς έξερ’, ερρούξεν σο χωρίον εμουν ίνας καραγκιοζοπαίχτες. Εείνο έτον. Επαίραν τα μυαλά μ’ αέραν. Θα ίνουμαι καραγκιοζοπαίχτες!! Με το μίαν ντο είδα την παράστασην, σου Φώτ’ το καφενείον απ’έσ’, έμαθα όλια τα λόγια απ’ οξιωκά! Ους αδά η δουλεία πάει καλά, αμά τιδέν σύνεργα ’κι έχω. Ντο να εφτάω. Ενούντσα, επενούντσα, επαίρα την απόφαση μ’! Θα χτίζω μαναχός ημ τα φιγούρας και θα εφτάω την παράστασην σου σχωρεμέν’ του Κοτάρ’ του Γιάννε τ’ οσπίτ’ απές! Την ορθίαν να λέουμε πολλά βοήθειαν εποί’κε με ο Γιάννες ο Κοτάρτ’ς ανεψιόν και συνονόματος του Γιάννε τιναν έγκεψα απράνας. Ατός έτον καροποιός και είχεν όλια τα εργαλία ντο θ’ εχρέσκουμ’ για να μαστορεύω τον Καραγκιόζ, τον Χατσατζάρην (Χατσιαβάτην), τον μπαρμπα Γιώργον, τον Νιόνιον, τον Κολυτήριν και όλτ’ς τοι ηθοποιούς και εδώκε με και τη άδειαν να παίζω απ’ έσ’ σ’ έναν δωμάτιον τ’οσπιτί’! (σημ: το οσπίτ’ έτον ακατοίκητον). Ετοπλάεψα, σανιδόπα, κόντρα πλακέ, εζωγράφ’σα, επελέκεσα, έκοψα ε,ε,ε ιστε κάποτε εποί’κα τα φυγούρας! Επαρακάλεσα την τρανέσαν την αδελφή μ’ την Ελένεν να δί’ει με έναν λάμπαν γομάτον κάζ’, και να μη λέει τιδεν σον κύρη μ’ γιατι ’κι θα εφήνε με να εφτάω την παράστασην! Πανίν για να εφτάμε την περντέν ’κ’ είχαμε και εσέγκαμε ένα τρανόν άσπρον χαρτίν για να χορεύ’νε τα εσκιάδες «των πρωταγωνιστών»! Εθέλ΄να και ίναν βοηθόν!! Τίναν θ’ επαίρ’να; Τον Γέργον τη Λίζας (Γιώργο τον Δημητριάδη παιδικό μου φίλο!!). Με τ’ ατόν τον φίλο μ’ εντάμαν επαίγ’ναμε σο σκολείον, εντάμαν εδέβαζαμε, έπαιζαμε και ούσαμ’ ατώρα είμες άμον αδέλφια! Σην παράστασην εκράτ’νεν κάποιον φιγούραν και, ιστε, έτον το δεξέν το χέρι μ’. Εντάμαν έγραψαμε και τα εισιτήρια απάν’ σα χαρτόπα, η παρά τουν πενήντα λεφτά και όλια έτοιμα!!

-Το βράδον θα παίζ’νε καραγκιόζ’ σ’ οσπίτ’ του Γιάννε του Κοτάαααρ!!! Ατο το χαπέρ εκ’χύεν σα μαχαλάδες α’ σοι παιδίων τα στόματα.

Πράγματι το βράδον εγομώθεν το δωμάτιον συγχωρετιανούς! Έπαιξαμε, εγέλασαμε, αλήθεια, τρανόν επιτυχίαν. Έμορφον!

Τον πιρνόν εχπάστα σο λασίον άμον τογρής! Τα κανάτια μ’ έπεΐ σκωμένα τεμέκ εγέμ’ διάσημος!! Πάω από κάτ’ αν’ σο παιάδ’ κειες. Σου δεξάμενος ημ σου Κωτάνονος χα έρθα, τερώ η γραία η Λιτσίνα, λαφρύν το χώμαν ατ’ς, (η μάνα του σχωρεμέν’ του Γιάννε του Κοτάρ’) εχτράτ’σεν α’ σην αυλαήν ατ’ς και κά’ και εκλώστεν και έρ’ται σ’ εμέν μερέαν. Ακόμαν καλά, καλά ’κι εσίμωσεν, κουΐζ’ με!

-Ε, Βασίλ’! Για έλα κάτ’ ας λέω σε!

Εγώ πα σίγουρος τεϊνε, θα λέει με «άφεριμ, ντ’ έμορφον καραγκιόζ’ έπαιξες οψε το βράδον», έτρεξα έμπρια τ’ς καικά.

-Εσύ, λέει με, οψέ το βράδον έπαιξες καραγκιόζ’ απέσ’ σ’ οσπίτ’ του γιου μ’;
-Ναι θεία, είπα τεν και αρτούκ θα πετώ α’ σο κουσκάνεμαν!!

-Άκ’σον καλά Βασίλ’ ντο θα λέω σε!! Είπε με άγρια και τανελία. Εγώ εκειές μόνον ντο τερώ και γομούται η γούλα μ’ και εσύ έπαιξες καραγκιόζ’ εκειαπές; Τέρεν, άχαρε!! Εσύ δύο οσπίτια έεις (είχαμε ένα τούρκικο ετοιμόρροπο και ένα που είχε χτίσει πρόσφατα ο πατέρα μου). Τ’ έναν, αν θέλτ’ς ποί’σον καραγκιόζ’ και τ’ άλλο πα ποί’σον μαυριάνον (καραγκιόζης στην τουρκική).

Αδακειές άλλο ’κι θα πατείς, κόφτω τα ποδάρια σ’!! Η σχωρεμέντσα είχεν το δίκαιον ατ’ς, ο γιος ατ’ς έφυεν με τον εμφίλιον σην Τσεχοσλοβακίαν και με την αριθυμίαν ατ’ επαίθανεν!
ΛΕΞΑΡΙ:

Εκάν= περίπου,

εξάιξεν και εχπάραξε με= μου έβαλε τι φωνές,

λασίον= άσκοπες βόλτες,

παρακάθια= νυχτέρια,

ταρέλαμπα = λάμπα χειρός χωρίς γυαλί,

καζόλαμπαν= λάμπα πετρελαίου,

ολόερα, ολόερα= γύρω, γύρω,

πέσκον = θερμάστρα,

ανακρέββατον= είδος καναπέ,

καρμενέτσα= ηλακάτη,

εσιβελίαζαν= έκαναν τολύπες νήματος, μπούκλες,

έξεργος= γιορτή,

καλομηνές χαλάζια= (έκφραση) μαγιάτικα χαλάζια,

τεμέλ’= θεμέλιο,

αποξωκά= από στήθους, απ’ όξω,

έγκεψα= ανάφερα,

απράνας= πριν από λίγο,

εχρέσκουμ’ = χρησιμοποιούσα,

ετοπλάεψα= συγκέντρωσα,

ιστε= εν πάση περιπτώσι,

εσκιάδες= σκιές,

είμες= είμαστε,

άμον= ωσάν,

έμμορφον= έχει καλώς,

πιρνόν= την άλλη μέρα,

εχπάστα= ξεκίνησα,

τογρής= αληθινός,

κανάτια= φτερούγες,

έπεΐ= αρκούντως,

τεμέκ= δηληδή,

εγέμ’ = έγινα,

χα έρθα= σχεδόν έφτασα,

εχτράτσεν= ξεστράτισε,

σίγουρος τεϊνέ= σχεδόν βέβαιος,

έμπρια τα’ς και κά’= μπροστά τη,

αρτουκ= βεβαιότατα,

κουσκάνεμαν= έπαρση, περηφάνια,

τανελία= σταράτα,

γομούται η γούλα μ’= μου έρχεται κόμπος στο λαιμό,

τέρεν άχαρε= κοίταξε άμοιρε,

μαυριάνος = καραγκιόζης στην τουρκική,

κόφτω τα ποδάρια σ’ = θα σου κόψω τα πόδια!

Σημείωση: Επιχειρώ να καταγράψω στη μητρική μου γλώσσα μικρές, ασήμαντες για τους πολλούς, βιωματικές ιστοριούλες ανθρώπων της πρώτης και δεύτερης γενιάς Ποντίων που έζησαν κάποτε στην πρωτεύουσα της καρδιάς μου το Εβρενεζλή (μαχαλάς του Καπνοχωρίου πρώην Σοφουλάρ’ Κοζάνης) κυρίως για να υπηρετήσω τη γλώσσα των γονιών μου και αφ’ ετέρου να αναδείξω και τις σπάνιες πνευματικές ικανότητες απλών και σχεδόν αναλφάβητων ανθρώπων. Επειδή, παρά την ανιδιοτελή μου πρόθεση κινδυνεύω να παρεξηγηθώ (θίγοντας) την μνήμη κάποιων καθ’ όλα συμπαθέστατων συγχωριανών μου, δε θα διστάσω όπου και όποτε προκύψει να εκθέσω στην αγάπη και κρίση σας τον ίδιο μου εαυτό, όπως θα διαπιστώσετε στην κατατεθειμένη ιστορούσα μου, διότι πιστεύω πως ό συγγραφέας, αν μου επιτρέπετε τον χαρακτηρισμό, θα πρέπει να είναι ανάμεσα στους ήρωες του και όχι απέναντι!