Ποντιακό έθιμο παραμονής των Φώτων

ΤΗΣ ΓΙΟΥΛΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΔΟΥ

(Θεατρικό μονόπρακτο για μαθητές Δημοτικού)

Σκηνικό  χωριάτικου σπιτιού:

1) Στρωμένο τραπέζι με φρούτα εποχής και ξηρούς καρπούς.

2) Εικονοστάσι με αναμμένο το καντήλι

3) Σοφράς με ένα μεγάλο πιάτο στην μέση, γεμάτο σιτάρι ή αλεύρι και στο πλάϊ κεριά.

Συμμετέχουν: Θεία Τσόφα και μαθητές Δημοτικού.

Θ.Τ. (Μονολογεί). Ντ’ γλήγορα εδέβανε τα φετ’νά τα Χριστούγεννα! Αχάτοχα και τα Φώτα… κ’ ατώρα θα έρχουνταν τη σκολείoυ τα παιδία, να καλαντίζ’νε με…

- (Ακούγονται απ’ έξω τα παραδοσιακά κάλαντα των Φώτων).

Σήμερον τα φώτα, γρα - γρα η πόρτα

Σύρομεν κοπίδα, πάμε σα χαψία

Σήμερον τα φώτα κι ο φωτισμόν

Και χαρά μεγάλη κι αγιασμόν

….και του χρόνου θεία!

-Εμφανίζεται η θεία Τσόφα και τρυφερά καλεί τα παιδιά που ψάλλουν να μπούνε μέσα στο σπίτι της.! (Μοιράζει ξηρούς καρπούς και φρούτα).

Θ.Τ. Πολλά παρακαλώ σας! Καθέστεν μετ’ εμέν, να μαθίζω σας έναν κ’ άλλο έθιμον π’ εποίναν  οι παλαιοί, σην πατρίδαν εμουν. Το μνημόνεμαν τ’ αποθαμενίων. Αέτς λέν’ ατο, γιατί μνημονεύομεν τ’ αποθαμένους εμουν, να μη ανασπάλκουνταν. Ατότες, ετίμαναμεν ατ’ς ασοί ζωντανούς κ’ άλλο πολλά! Ίλεμ, αδά σα καλά τα ημέρας τη Χριστού και τα Φώτα. Ατά τ’ εθίματα πρέπ’ να κρατούμ’ ατα και να μή  χάν’ταν! Εμείς μετ’ ατά ετράνυναμεν! Θα ευτάμ’ ατο  εντάμα, να επορείτεν κ’ ευτάτ’ατο και ‘σείς, σ’ εσέτερα τ’ οσπίτεα!

ΠΑΙΔΙΑ: (ένα - ένα ρωτάνε). Ποίον έν’ ατό τ’ έθιμον, θεία; Ναι… ναι… (επιφωνήματα).

Θ.Τ. Αξέσταν πουλία μ’! Αποβραδύς, όντες εκούρευαν το τραπέζ’ με τα νεστικά τα φαία, πάντα εθέκναν κ’ έναν εύκαιρον πιάτον, μετ’ έναν χουλιάρ’ σο γιάν’ κεκά, για τ’ αρθώπ’ς ατουν π’ έφυαν ασήν ζωήν. Τεμέκ, τα ψήα τουν να είν’ μετ’ εκεινούς και να μή ανασπάλκουνταν.

Πάντα θυμούμαι αϊκον ημέραν την καλομάνα μ’, π’ όντες εζήνεν, πάντα έλεεν με: «Ορία ανασπάλτς με ρίζα μ’! Ας εσέν άλλο ‘δέν  ‘κί  θέλω! Τα Φώτα μαναχόν να μή ανασπάλτς ν’  άφτς με το κερόπο μ’!» Εδέκα τον λόγο μ’ και θα κρατώ ατο ους ν’ ασπαλίζετεν και ‘σείς , τ’ εμά τ’ομμάτα… Σ’ εσάς θα ρούζ’ ατώρα η σειρά να κρατείτεν ατό το έθιμον και αέτς ‘κί θα χάται καμίαν!

(Φέρνει το πιάτο με το σιτάρι και τα κεριά και συνεχίζει να επεξηγεί το έθιμο)

Αρ’ ατώρα, κάθα είνας θα παίρ’ το κερόπον ατ’ και θ’ άφτ’ ατο για κάτιναν αποθαμένον ας οσπίτ’ν ατ’, την γειτονίαν, γιά τη χωρί’ ατ’. (καλεί  τα παιδιά ένα – ένα, τα δίνει το κερί τους και αφού τα προτρέπει να το ανάψουν και να λένε το όνομα του αγαπημένου τους προσώπου που του ανάβουν το κερί, η ίδια σιγοτραγουδάει:

Τα Φώτα θέλω το κερί μ’

Και τη Ψυχού κοκκία

Και τη Μεγάλ’ Παρασκευήν (δίς)

Έναν μαντήλιν δάκρα

-Πολλά παρακαλώ σας. Όλον το πρώτον το κερίν εγώ ν’ άφτ’ ατο για τον άντρα μ’, τον οικοκύρην τ’ οσπιτί  μ’, π’ έτον νέος όντες έφυεν. Επαίραν και εσκότωσαν ατον σ’ εξορίας τα στράτας και ‘κ’ επρόφτασεν να χαίρεται την οικογένειαν ατ’. Να έξερετεν  ντό καλός άρθωπος έτον, ντό κοβαλητής και πάντα με τα χέρα τ’ γομάτα για τ’ εφτωχούς και τοι πουγαλεμέντς! (ενώ ανάβει το κερί της) λέει: «Ο Θεόν να σ’χωρά τον»!

(Καλεί ένα –ένα τα παιδιά να κάνουν το ίδιο).

1).ΠΑΙΔΙ: Θεία Τσόφα, εγώ θα άφτω το κερί μ’ για την μικρέσσα την αδελφίτσα μ’ π’ ερρώστεσεν ασήν φυματίωσην. (παίρνει ένα κερί και το ανάβει). Επτά χρονέσσα έτον όντες επέθανεν και πάντα, αδά σα ημέρας, θυμούμ’ ατεν και γομούται η γούλα μ’. Έμορφος σα κατσία  κ’ άμον άγγελος σην καρδίαν έτον! Ο Θεόν, σον Παράδεισον πρέπ’ ν’ αναπαύ’ ατεν!

2).Α. ΠΑΙΔΙ: Τ’ εμόν το κερίν θ’ άφτ’ ατο για την γιάγια μ’ την Θυμίαν. Τ’ εκεινές τ’ όνεμαν, εγώ έχ’ ατο. Καμίαν ‘κί θ’ ανασπάλλω τα τραγωδίας και τα παραμύθα π’ εμάτσεν με. Πολλά φοράς ελέπ’ ατεν σ’ όραμα μ’! Ίλεμ όντες ματάσκουμαι, πάντα το γίτεμα τ’ς αραεύω! (γέλια).

Θ.Τ: Εγώ πα έξερα τεν! Πολλά ομέαξες ατεν! Έμ σα κατσία τ’ς  και ασά πιτσίμα τ’ς ‘δέν  ‘κ’εφέκες! (γέλια). Αρ’ ατώρα άψον το κερί σ’ πούλι μ’.

3).Α.Π: Τ’ εμόν το κερίν θα έν’ για τον ξάδελφο μ’, π’ επέθανεν οπέρτς σα ξένα. Άμον αδέλφα ετράνυνανε μας! Θυμούστουν τα μασκαρίας π’ εποίνεν μας; (ανάβει το κερί του) Θέ μ’, ανάπαυσον το καλόν την ψήν ατ’!

4).Α.Π: Τη λυκοπάππου μ’ το κερίν σ’εμέν ρούζ’ ν’ άφτω! Ασά εγγόνα ατ’, π’ όλα είν’ κορίτσα, εγώ θα κρατώ την ρίζα μουν. Γιατί αγούρ’ κρατούν την γενεάν!

Θ.Τ: Αρ’ ατώρα ας άφτομεν τα κερία για τ’ αρθώπ’ς π’ έζησαμεν πολλά χρόνα αγαπεμέν’, σ’ έναν γειτονίαν.

5).Α.Π: Θ’ άφτω έναν κερίν για τον καρίπιν τον Μήτον. Καν’άν ‘κ’ είχεν  απάν’ σον κόσμον! Όλ’ εγάπαναν ατον και α σοι γειτόν’ς εζήνεν ο άχαρον. Καμίαν πα το κατσίν ατ’ ‘κ’ εγέλανεν. Μαναχόν όντες έλεεν ιστορίας για την πατρίδαν, τον Πόντον, εχαίρουτουν π’ έκουαμ’ ατον. Όντες επέθανεν, όλ’ είπαν: απ’ ατώρα θ’ αναπάεται ασά μουράτα και τα βάσανα π’ έσυρεν σην ζωήν ατ’! Ο Θεόν να σχωρά τον! (ανάβει κερί).

6).Α.Π: Τ’ εμόν το κερόπον θα έν’ για την θείαν την Παρέσαν, π’ εχάσεν τ’ αχούλ’ν ατ’ς, ας έρπαξαν οι Τουρκάντ το παιδίν ατ’ς ασήν εγκάλα τ’ς απέσ’. Ασό μέρωμαν ους να βραδύν’, άμον ποσάβα ελάσκουτουν με την σειράν όλα τ’ οσπίτα τη γειτονίας κ’ εράευεν το μωρόπον ατ’ς π’ εχάσεν σην πατρίδαν. (ανάβει το κερί). Ο Θεόν ν’αναπαύ’ το πονεμένον την ψήν ατ’ς.

7). Α.Π: Εγώ για τον κύρ’ Θεόφιλον, θέλω ν’ άφτω το κερί μ’ π’ έτον πολλά καλός άρθωπος και όλ’ έξεραν π’ έσαν τα χέρα τ’ πάντα γομάτα για τ’ εφτωχούς, τ’ αρρώστους, τοι χεράδες και τ’ ορφανά. Η μάνα μ’ πάντα λέει μας: ατός να μή έτον σην κατοχήν, πολλοί χωρέτες θ’ αποθάναν ασόν λιμόν! Να σχωρά τον ο Θεόν. (ανάβει κερί).

8).Α.Π: Την θείαν την Ανθούλαν, ασόν απάν’ την μαχαλάν ξάϊ θυμούστουν; Κάθαν φοράν π’ ετραγώδ’νεν, εμάευεν με τ’ έμορφον την λαλία τ’ς όλεν το χωρίον. Καμίαν ‘κί  ανασπάλλ’ ατεν! Θεός να σχωρά τεν! (ανάβει κερί).

9).Α.Π: Για τον Πρόεδρον τη χωρί, εγώ θ’ άφτω το κερίν. Ατός έτον π’ εποίκεν το Σκολείον, την Εγκλεσίαν, τα στράτας και τα ρδόμεα. Πάντα είχεν για τ’ όλτς έναν καλόν λόγον και εβοήθανε μας άμον συγγενός. Κάθαν φοράν π’ αγγεύομ’ ατον, γομούται η γούλα μουν.

10).Α.Π: Θεία Τσόφα, σ’ εμέτερον το χωρίον, αρθώπ’ π’ έξεραν γράμματα έσαν ο ποπά -Γιάννες και ο δέσκαλον ο Γεωργιάδης. Ατείν εμάτσανε μας γράμματα και να τιμούμεν τα Θεία και τα γονικά μουν. Ατώρα εσύ πα εμάτσες μας να τιμούμεν και να μνημονεύομ’ ατ’ς με τ’ έθιμον π’ έγκατεν ασήν πατρίδαν «το μνημόνεμαν τ’ αποθαμενίων». Πολλά ευχαριστώ σεν! Τα Φώτα πάντα θ’ άφτω το κερίν ατουν.

Θ. ΤΣΟΦΑ: Τρανόν χαράν εδέκετε με οσήμερον! Και μ’ ανασπάλλετεν! Όλον το τελευταίον  το κερίν πάντα πρέπ’ ν’ άφτομεν για τα ψήα π’ εχάθαν σην Γενοκτονίαν του Πόντου. «Πάπον προς Πάπον.»

Το θεατρικό κείμενο της Γιούλης Γεωργιάδου, «Το Μνημόνεμαν τ’ αποθαμενίων» δημοσιεύθηκε στην έντυπη έκδοση της μηνιαίας εφημερίδας ΕύΞΕΙΝΟΣ ΠΟΝΤΟΣ, στο τεύχος Δεκεμβρίου 2017, αριθμός φύλλου 245