Τους λόγους για τους οποίους το σωματείο Άγιος Γεώργιος Περιστερεώτα, βράβευσε τον Ιβάν Σαββίδη, επιχειρηματία, πρόεδρο του ομώνυμου Φιλανθρωπικού Ιδρύματος, και πρόεδρος των ελληνικών κοινοτήτων της Ρωσίας, ανέπτυξε κατά την προσφώνησή του και λίγο πριν του αποδοθεί ο τίτλος του Ευεργέτη του σωματείου, ο Θεοδόσης Κυριακίδης, υπεύθυνος του ερευνητικού κέντρου.
Στην ομιλία του που έγινε κατά τη διάρκεια της βράβευσης του Ιβάν Σαββίδη, το βράδυ της Παρασκευής 6 Οκτωβρίου 2017 σε αίθουσα του Πολεμικού Μουσείου Θεσσαλονίκης, ο Θεοδόσης Κυριακίδης, ανέφερε:
Ο ευεργετισμός υπήρξε μια βασική συνιστώστα στην πορεία της ανθρωπότητας από τα αρχαία χρόνια, το Βυζάντιο, την Αναγέννηση και μεταγενέστερα χάρη στην δραστηριότητα των οποίων η ανθρωπότητα χαίρεται σήμερα και απολαμβάνει έργα μεγάλης καλλιτεχνικής αξίας. Χάρη στους μαικήνες της εκάστοτε περιόδου σημαντικοί καλλιτέχνες, συνθέτες, ζωγράφοι, συγγραφείς, γλύπτες , η περίοδος της Αναγέννησης με τα παγκοσμίου φήμης έργα στα ανωτέρω πεδία, αποτελεί το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα, κατάφεραν να δημιουργήσουν απρόσκοπτα και να αφοσιωθούν στο έργο τους.
Από την άλλη πλευρά για να έρθουμε στα δικά μας, η Ελλάδα αλλά και ευρύτερα ο οικουμενικός ελληνισμός βασίστηκε σε έναν μεγάλο βαθμό στην δράση των μεγάλων ευεργετών. Τόσο κατά την διάρκεια της Επανάστασης, όσο και κατά την διάρκεια της επαναδημιουργίας του νεοσύστατου κράτους μετά την απελευθέρωση ευεργέτες, όπως ήταν οι βλάχοι Δούμπας, Ζάππας, Σίνας, Τοσίτσας, Αβέρωφ, Αρσάκης, αλλά και άλλοι όπως ο Συγγρός, ο Βαρβάκης, ο Σισμάνογλου, ο Σιβιτανίδης, ο Ζαρίφης, ο Μαρασλής και τόσοι άλλοι πρόσφεραν στην Ελλάδα ανεκτίμητης αξίας υπηρεσίες.
Ακόμη ειδικότερα στην ιστορία του ποντιακού ελληνισμού ο ευεργετισμός έχει μακρά παράδοση. Σχεδόν όλοι οι μητροπολίτες χρηματοδοτούν την αντιγραφή χειρογράφων για εμπλουτισμό των βιβλιοθηκών ή χορηγούν μεγάλα ποσά για την κατασκευή σχολείων ή ευεργετούν οικονομικά αδύνατους νέους που θέλουν να συνεχίσουν τις σπουδές τους, αλλά δεν το επιτρέπουν τα οικονομικά τους. Πράγματι, πολλές φορές η αγάπη των Ποντίων για την παιδεία και τα γράμματα έρχονταν σε σύγκρουση με την οικονομική δυσπραγία η οποία τους απαγόρευε να παρακολουθήσουν απρόσκοπτα τις σπουδές τους. Αυτό που τους επέτρεπε να συνεχίζουν ήταν οι χορηγίες των φιλόμουσων συμπατριωτών τους. Από τα πολλά παραδείγματα που υπάρχουν θα αναφέρω ενδεικτικά αυτό του Δημοσθένη Οικονομίδη, ο οποίος λόγω έλλειψης χρημάτων στην παιδική του ηλικία βάδισε με τα πόδια, μαζί με τον πατέρα του, τρεις ημέρες δρόμο και γράφτηκε στο Φροντιστήριο Τραπεζούντας. Όντας ήδη φοιτητής στη Μεγάλη του Γένους Σχολή το 1880, βρέθηκε σε μεγάλη χρηματική ανάγκη. Μην έχοντας που αλλού να απευθυνθεί, ζήτησε από το μητροπολίτη Χαλδίας Γερβάσιο Σουμελίδη (1864-1905) να διενεργήσει έναν άτυπο έρανο στην πόλη για να μπορέσει να συνεχίσει τις σπουδές του. Εκείνος του απάντησε ως εξής: «Επαίνεσα το σκοπό σου και την προσπάθεια σου, αλλά η δυστυχία που επικρατεί εδώ δεν επέτρεψε τη συγκέντρωση συνδρομών. Από το υστέρημα μου και μη ευκολυνόμενος να σου στείλω δια μιας ένα ποσό, διέταξα να δίνουν για λογαριασμό μου 100 γρόσια κάθε μήνα. Είναι λίγο, αλλά τουλάχιστον εξυπηρετείς τις πρώτες ανάγκες σου. Και πάλι, όταν ευκολυνθώ, θα σε βοηθήσω περισσότερο. Εσύ παιδί μου να ασχολείσαι με τις σπουδές σου, καθώς είσαι φρόνιμος και μια μέρα να φανείς χρήσιμος στην πατρίδα σου». Και οι προβλέψεις του μητροπολίτη επαληθεύτηκαν. Ο Δημοσθένης Οικονομίδης συνέχισε τις σπουδές του στο εξωτερικό και εξελίχθηκε σε ένα διακεκριμένο διδάκτορα της φιλολογίας σε βαθμό που ανέλαβε και τη διεύθυνση του Μεσαιωνικού Αρχείου της Ακαδημίας Αθηνών.
Μια άλλη περίπτωση Πόντιου μεγάλου ευεργέτη που προσιδιάζει στα χαρακτηριστικά του σημερινού μας τιμώμενου υπήρξε αυτό του Όμηρου Πισσάνη. Ο Όμηρος Πισάνης με καταγωγή από την Κερασούντα έζησε μεταξύ των ετών 1885-1972, ήταν γιός του καπετάνιου Κωνσταντή και από οικογένεια που ασχολούνταν με το εμπόριο. Ο αδελφός του Αλέξανδρος Πισσάνης είχε εισαγωγική-εξαγωγική εταιρία στην Κερασούντα και ο έτερεος αδελφός Γεώργιος Πισσάνης ήταν ιδιοκτήτης τράπεζας. Ο Όμηρος Πισσάνης ήταν ο μικρότερος γιός της οικογένειας. Σε πολύ νεαρή ηλικία μετακινήθηκε από την Κερασούντα στην Τεργέστη κοντά στον άλλο αδελφό του Χαρίλαο Πισσάνη και από εκεί σε ηλικία 18 ετών στο Αμβούργο, όπου ξεκίνησε την εμπορική του δραστηριότητα ασχολούμενος με την εμπορία φουντουκιών. Η επιτυχία του ήταν τόσο μεγάλη που σύντομα του αποδόθηκε το προσωνύμιο «ο βασιλιάς των φουντουκιών». Ο Πισσάνης εφαρμόζοντας στην πράξη την ρήση του Αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου: ότι Πλούσιος εστί ουχ ο πολλά κεκτημένος, αλλ’ ο πολλά διδούς, επιδόθηκε με ορμή σε έργα ανακούφισης των συνανθρώπων του πραγματοποιώντας ένα τεράστιο φιλανθρωπικό έργο. Έχοντας ήδη αποκτήσει μεγάλη περιουσία κατά την διάρκεια της γενοκτονίας του Ποντιακού Ελληνισμού και την μετέπειτα ανταλλαγή των πληθυσμών, διέσωσε πολλούς βοηθώντας τους να έρθουν στην Ελλάδα, ενώ συνέχισε να βοηθά ενεργά και στην αποκατάσταση τους. Παράλληλα με τα έργα φιλανθρωπίας επένδυσε σε νέους ανθρώπους και τους βοήθησε να συνεχίσουν τις σπουδές τους στο εξωτερικό. Είναι πολύ γνωστές οι υποτροφίες που έδινε σε φοιτητές που ήθελαν να σπουδάσουν στο εξωτερικό και η Εστία που είχε δημιουργήσει στο Αμβούργο για να καλύψει τις ανάγκες των φοιτητών υποτρόφων του, τους οποίους ενίσχυε παράλληλα και οικονομικά.
Ας επιστρέψουμε όμως στο πρόσωπο το οποίο τιμούμε σήμερα.
Είναι ο κ. Σαββίδης ένας απλός χορηγός; Ένας σπόνσορας; Κατά την άποψη μας ο χαρακτηρισμός αυτός τον αδικεί. Δεν είναι απλά ένας σπόνσορας αλλά κάτι πολύ παραπάνω. Είναι ένας ευεργέτης που το μέλλον θα δείξει την έκταση και το βεληνεκές του. Είναι όμως ευεργετής στα βήματα των μεγάλων ευεργετών που ανέφερα νωρίτερα διότι δεν δίνει απλώς χρήματα. Αν μελετήσει κανείς τόσο τις επενδύσεις του, όσο και τις δωρέες του τα τελευταία χρόνια τόσο εδώ στην Ελλάδα, στην Ρωσία αλλά και αλλού θα δει ότι τις διέπει μια σταθερά. Αυτή η σταθερά εκτός από την αυταπόδεικτη προσφορά προς το κοινωνικό σύνολο ευρύτερα είναι η ιδιαίτερη ευαισθησία στην πατρίδα, την εκκλησία και ιδίως αυτό που έλεγαν οι παλαιότερες γενιές την ποντιακή ιδέα. Την εποχή που άλλοι επιλέγουν να επενδύουν στο εξωτερικό ή να βγάζουν τα χρήματα τους έξω, ο τιμώμενος όχι μόνο επενδύει συστηματικά στην Ελλάδα και ιδιαίτερα στην Βόρεια Ελλάδα, αλλά σχεδιάζει συνεχώς νέες επενδύσεις, ενώ διαβάζουμε πως σε επενδύσεις που κάνει στο εξωτερικό δίνει την ευκαιρία σε Έλληνες μηχανικούς να αναλάβουν συγκεκριμένα έργα. Για αυτό κατά την άποψη μας είναι ευεργέτης του Ελληνισμού. Διότι ανακίνησε δυνάμεις της κοινωνίας που είχαν ατονήσει, έδωσε πνοή σε προσπάθειες που είχαν σταματήσει, έδωσε ελπίδα και εργασία σε νέους που έβλεπαν ως μόνη διέξοδο την φυγή τους στο εξωτερικό.
Πιο ειδικά οι χορηγίες του κ. Σαββίδη στον ποντιακό ελληνισμό, με προεξάρχουσα εκείνη της Έδρας Ποντιακών Σπουδών που αποτελούσε ένα πάγιο αίτημα χρόνων, αποτελούν πραγματική ευεργεσία για τον χώρο μας και ιδιαίτερα αυτή την δύσκολη περίοδο. Σ’ αυτό το πλαίσιο της ενίσχυσης δράσεων που προωθούν, διασώζουν και μεταλαμπαδεύουν την ποντιακή ιδέα, την ποντιακή ταυτότητα την ιστορία και τον πολιτισμό εντάσσεται ασφαλώς η μεγάλη, η μεγαλύτερη θεωρώ ως τώρα, όχι με κριτήριο οικονομικό, αλλά ουσίας δημιουργία της έδρας ποντιακών σπουδών.
Η ίδρυση της έδρας ποντιακών σπουδών θα δημιουργήσει μια υπεραξία, διότι θα λειτουργήσει ωφέλιμα και θα επηρεάσει μια σειρά από συνιστώσες που αυτή την στιγμή δεν μπορούμε να αντιληφθούμε. Πολύ σύντομα, σε λίγα χρόνια, θα μιλάμε για τα επιτεύγματα της έδρας και θα είμαστε όλοι περήφανοι για την ύπαρξη της και ευγνώμονες στον ιδρυτή της.
Η τιμητική αυτή εκδήλωση πραγματοποιήθηκε όχι τόσο γιατί ο κ. Σαββίδης το έχει ανάγκη ως ανταπόδοση για τις ευεργεσίες του, δεν το έχει ανάγκη. Ο ίδιος έχει ήδη λάβει την ανταπόδοση την στιγμή της δωρεάς, όταν γνωρίζει ότι τα χρήματα έπιασαν τόπο και αξιοποιήθηκαν για το καλό του κοινωνικού συνόλου ή της ιστορίας και της μνήμης των προγόνων μας. Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε από ένα εσωτερικό αίσθημα χρέους και ευγνωμοσύνης για όσα έχει κάνει μέχρι τώρα για τον ποντιακό ελληνισμό και για το σωματείο μας ιδιαίτερα, στα οποία θα αναφερθώ διεξοδικότερα αμέσως παρακάτω.
Πριν προχωρήσω στην παρουσίαση των χορηγιών θα κλείσω με μια εμπειρία που έζησα όταν ως μέλος της επιτροπής για την αξιοποίηση του Πολιτικού Αρχείου της Ευξείνου Λέσχης τον επισκεφθήκαμε πριν κάποια χρόνια για να συζητήσουμε την χρηματοδότηση της συντήρησης, διάσωσης και ψηφιοποίησης του Αρχείου. Αφού έγιναν οι απαραίτητες συζητήσεις και επεξηγήσεις ο κ. Σαββίδης συμφώνησε αμέσως και χωρίς όρους να χρηματοδοτήσει τις απαραίτητες εργασίες για την διάσωση και ανάδειξη του αρχείου. Όταν ο τότε πρόεδρος κ. Γιάννης Αποστολίδης τον διαβεβαίωσε ότι τα χρήματα θα αξιοποιηθούν με σύνεση στο ακέραιο για την διάσωση και ανάδειξη του συγκεκριμένου αρχείου και ότι θα μπορεί ανά πάσα στιγμή να ελέγχει ο ίδιος ή οι συνεργάτες του για το που ξοδεύονται τα χρήματα ο κ. Σαββίδης του είπε επί λέξει: Αν για ένα τόσο σπουδαίο έργο που αφορά τους προγόνους μας δεν σας ελέγχει η συνείδηση σας, ο δικός μου έλεγχος περιττεύει.
Με αυτά τα λίγα και εκφράζοντας και από δω τις θερμές ευχαριστίες του Διοικητικού Συμβουλίου και των μελών του Σωματείου προχωρώ στην αναλυτικότερη παρουσίαση των χορηγιών προς το σωματείο μας.
Το 3ο διεθνές συνέδριο ποντιακών ερευνών, χρηματοδοτήθηκε από το Φιλανθρωπικό Ίδρυμα του Ιβάν Σαββίδη.
Δωρεά για τον ξενώνα του σωματείου μας στο Ροδοχώρι της Νάουσας, από την ανακαίνιση του ξενοδοχείου Μακεδονία Παλλάς, όπου δόθηκαν κρεβάτια, και λοιπός εξοπλισμός.
Δωρεά για να χρηματοδοτηθεί η προσθήκη με ρωσικούς υπότιτλους στο ντοκυμανταίρ «Τα Χνάρια των Αργοναυτών» και από την πλευρά μας κάναμε αναπαραγωγή 1.000 DVD και θα τα προσφέρουμε στο Φιλανθρωπικό Ίδρυμα Ιβάν Σαββίδη για να τα διαθέσει στη Ρωσία όπου επιθυμεί.
