Τους λόγους στους οποίους οδηγήθηκαν στην συγγραφή του βιβλίου «Οι Ρίζες μας», ανέπτυξαν κατά τη διάρκεια της βιβλιοπαρουσίασής του, σε μια κατάμεστη αίθουσα στο πολιτιστικό κέντρο του χωριού Χωρύγι, οι συγγραφείς του Αρχοντούλα Κωνσταντινίδου φιλόλογος και ο Νίκος Κωνσταντινίδης εκπαιδευτικός, το βράδυ του Σαββάτου 28 Σεπτεμβρίου 2017, αποσπώντας τα θετικά σχόλια όσων διάβασαν το βιβλίο.
Ο Χρήστος Νικολαΐδης
Ο συγχωριανός τους, τραπεζικός υπάλληλος Χρήστος Νικολαΐδης παρουσίασε τους συγγραφείς του βιβλίου, τονίζοντας πως αποτελεί τιμή για το χωριό μας, καθώς σήμερα απέκτησε τη γραπτή ταυτότητα από δύο χωριανούς μας συγγραφείς το Νίκο και την κόρη του Αρχοντούλα. Αν υπάρχει κάτι στη ζωή μας που δεν τιθασεύεται αυτό είναι η αέναη κίνηση του χρόνου. Το σήμερα γίνεται χθες, εν ριπή οφθαλμού και το αύριο, σήμερα και χθες, κι εμείς παρακολουθούμε την εξέλιξη αυτή χωρίς αναστρέψιμη ελπίδα. Έτσι λοιπόν σε λίγα χρόνια συμπληρώνεται ένας αιώνας από τότε που οι πρόγονοί μας ξεκίνησαν το μεγάλο και περιπετειώδες ταξίδι στον Καύκασο, για να εγκατασταθούν στο χωριό μας. Το μαρτυρικό αυτό ταξίδι καταγράφει στις σελίδες αυτού του βιβλίου ο φίλος μας ο Νίκος Κωνσταντινίδης με την κόρη του Αρχοντούλα. Με την ευκαιρία της παρουσίασης του βιβλίου θα ήθελα να πώ δυό λόγια για τους συγγραφείς του.
Ο Νίκος Κωνσταντινίδης γεννήθηκε στο Χωρύγι Κιλκίς από αγρότες γονείς και μετέπειτα μετανάστες εξωτερικού. Από μικρός ξεχώρισε στα γράμματα , γιατί εκτός από την έφεσή του σ’ αυτά είχε την τύχη να μεγαλώσει δίπλα στον παπού του Δημοσθένη Θεοδωρίδη απόφοιτο του Φροντιστηρίου Αργυρούπολης και δάσκαλο, που μπόλιασε τα παιδικά του χρόνια με αρκετή γνώση. Μετά την αποφοίτηση από το γυμνάσιο και την ολοκλήρωση της στρατιωτικής του θητείας ακολούθησε την οικογένειά του που ήδη εργαζόταν στη Σουηδία. Εκεί σπούδασε «Δάσκαλος μητρικής γλώσσας» για τα Ελληνόπουλα, συνέχισε και εμπλούτισε τις σπουδές του στο Πανεπιστήμιο, έγινε αναγνωρισμένος από το Σουηδικό κράτος Διερμηνέας, μεταφραστής και εκπαιδευτής διερμηνέων σε θέματα Ορολογίας. Την έφεσή του στη συγγραφή την έδειξε ήδη απο τότε, αρθρογραφώντας σε περιοδικά και γράφοντας τρία 3) Σουηδοελληνικά Λεξικά στο χώρο της Νομικής, της Ιατρικής και της Σχολικής Ορολογίας. Διετέλεσε για πολλά χρόνια πρόεδρος της Ελληνικής κοινότητας του Νορτσέπινκ Σουηδίας και του συλλόγου Ελλήνων Εκπαιδευτικών Σουηδίας, καθώς επίσης, συμμετείχε στη σύνταξη αναλυτικών προγραμμάτων για τα ενταγμένα στο Σουηδικό Σχολείο Ελληνόπουλα της Σουηδίας. Στην Ελλάδα έγγραψε πληθώρα άρθρων στον τοπικό και όχι μόνο τύπο, ήταν και είναι η πένα του ΣΠΟΣ Κεντρικής Μακεδονίας και Θεσσαλίας, ήταν μέλος του ΔΣ της Διεθνούς Συνομοσπονδίας Ποντίων Ελλάδας και ήταν και είναι η ζώσα του Ποντιακού Πολιτιστικού Συλλόγου Χωρυγίου. Την αγάπη του για τον Πόντο και τον Καύκασο την έδειξε και με πολλά ταξίδια του στη Γη των προγόνων μας. Με την εμπειρία αυτή και τη σημαντική συμβολή της Αρχοντούλας παραδίδουν μαζί σήμερα στο χωριό μας, κερί και θυμίαμα, το ξεχωριστό αυτό πόνημα. Η Αρχοντούλα Κωνσταντινίδου γεννήθηκε στο Νόρτσεπιγκ Σουηδίας.
Τα πρώτα της γράμματα τα έμαθε στο Σουηδικό σχολείο, στο οιποίο φοίτησε ως την Τρίτη τάξη. Κατόπιν ακολούθησε τον παππού και τη γιαγιά της στο Χωρύγι Κιλκίς όπου τελείωσε το Δημοτικό. Από μικρή διακρινόταν για την αγάπη της στο διάβασμα και τις επιδόσεις της στα γράμματα. Το ενδιαφέρον της για τη γλώσσα, το έδειξε σπουδάζοντας κλασσική φιλολογία και αρθρογραφώντας σε εφημερίδες και περιοδικά πάνω σε θέματα που αφορούν τον Πόντο, την ιστορία, την παράδοση και τη γλώσσα του. Για έναν περίπου χρόνο δίδαξε την ποντιακή διάλεκτο, αφιλοκερδώς στον Ποντιακό Πολιτιστικό Σύλλογο Χωρυγίου και στη συνέχεια εργάσθηκε ως εκπαιδεύτρια ποντιακής διαλέκτου στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και στον ιδιωτικό τομέα. Σήμερα εκτός των άλλων ασχολείται και με την καταγραφή των ποντιακών λέξεων που έχουν τη ρίζα τους στην Αρχαία Ελληνική γλώσσα. Κλείνοντας να πω πως και οι δύο τιμούν το χωριό μας, κι ελπίζω να βεθούν κι άλλοι στην προσπάθειά τους αυτή, γιατί ο Πόντος σημαίνει θάλλασα με βάθος ανεξερεύνητο. Νίκο και Αρχοντούλα σας ευχαριστούμε γι’ αυτό που κάνατε».
Η Αρχοντούλα Κωνσταντινίδου
Στην ομιλία της η Αρχοντούλα Κωνσταντινίδου, ανέφερε: «Αγαπητοί προσκεκλημένοι, κυρίες και κύριοι, φίλες και φίλοι που βρίσκεστε απόψε εδώ. Αρχικά, θα ήθελα να σας ευχαριστήσω για την παρουσία σας στην αποψινή εκδήλωση. Είναι πολύ όμορφο η συγγραφική προσπάθεια πέντε χρόνων που πραγματοποιήσαμε από κοινού με τον πατέρα μου να βρίσκει αυτήν την ανταπόκριση.
Όταν ξεκινήσαμε τη συγγραφή του βιβλίου δεν φανταστήκαμε ούτε τις διαστάσεις ούτε τις προεκτάσεις που θα αποκτούσε. Κάθε στοιχείο αποτελούσε ένα ερέθισμα για να ψάξω περισσότερο και να εμβαθύνω περισσότερο στην ιστορία και στον πολιτισμό του Πόντου. Καθ’ όλη τη διάρκεια της συγγραφής είχα πάντοτε ως γνώμονα, το βιβλίο να είναι ελκυστικό στη γενιά μου και να παροτρύνει τους νέους να μάθουν την ιστορία τους και την καταγωγή τους. Για τον σκοπό αυτό μέσα στο βιβλίο υπάρχουν πολλά άρθρα αφιερωμένα σε πολλές πτυχές του ποντιακού ελληνισμού, όπως είναι η θέση της γυναίκας στον Πόντο, η εκπαίδευση στον Πόντο, η ποντιακή κουζίνα και-αν μη τι άλλο- στο σημαντικότερο και βαρύτερο στοιχείο της κληρονομιάς μας, που αποτελεί ξεχωριστό γνώρισμα και ειδοποιό διαφορά κάθε φυλής κι έθνους: στη γλώσσα μας, την ποντιακή διάλεκτο, τον ισχυρότερο κρίκο που συνδέει τον λαό μας με την παράδοση και την ιστορία του.
Ας μου επιτραπεί, ως δασκάλα ποντιακής διαλέκτου στο Κέντρο Δία Βίου Μάθησης του Κιλκίς αλλά και στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας να σταθώ λίγο παραπάνω στην ποντιακή διάλεκτο. Ο ρόλος της γλώσσας είναι πολύ πιο σύνθετος και ουσιαστικός απ’ όσο πιστεύουμε. Αν μελετήσει κανείς τη γλώσσα ενός λαού, θα βρει στοιχεία της ιστορικής διαδρομής του, θα καταλάβει τις αντιλήψεις του και θα νιώσει την ταυτότητά του. Αν χαθεί η ποντιακή διάλεκτος, μαζί της θα χαθούν και οι αξίες που αυτή πρεσβεύει. Ποιον δεν γεμίζει χαρά κι υπερηφάνεια το γεγονός ότι η διάλεκτος μας χρησιμοποιεί λέξεις, που συναντώνται και στον Αριστοφάνη; Πώς εμείς λέμε «ξύγαλαν» και όχι την τουρκική «γιαούρτι»; Πώς η ποντιακή όχι μόνο διέσωσε λέξεις της αρχαίας όπως η «δείσα», αλλά και διατήρησε και την αρχαία σημασία τους, όπως το ρήμα «αναλύω»;
Εκτός, όμως, από τη διάστασή της αυτή η ποντιακή μας κάνει περήφανους για έναν ακόμη λόγο: Είναι η γλώσσα των Τραντέλλενων, καθώς μία και μόνο λέξη εκφράζει ιστορική κι εθνική ταυτότητα. Και η εσωτερική ανάγκη για την εύρεση της ταυτότητας ήταν αυτό που μας οδήγησε με τον πατέρα μου στη συγγραφή του παρόντος βιβλίου. Κάθε άνθρωπος νιώθει τη βαθιά εσωτερική ανάγκη να γνωρίζει ποιοι ήταν οι πρόγονοί του και από πού κατάγεται. Την ανάγκη αυτή υπογραμμίζει ο Τηλέμαχος στη ραψωδία α΄ της Οδύσσειας λέγοντας πως θα προτιμούσε να ήξερε ποιος ήταν ο πατέρας του κι ας ήταν ένας φτωχός άσημος αγρότης παρά να είναι ο γιος ενός βασιλιά, τον οποίο δεν έχει δει ποτέ του. Πιστεύω ακράδαντα πως βρισκόμαστε στην πιο καθοριστική στιγμή για τη διάσωση όλων των πολιτισμικών μας παραδόσεων, δεδομένου ότι η πρώτη γενιά προσφύγων δεν είναι πλέον κοντά μας και λιγοστεύουν οι γέροντες από τη δεύτερη. Το γεγονός ότι η ποντιακή ιστορία έχει παραμεληθεί και σκόπιμα αγνοηθεί τονίζει ο συγγραφέας και δημοδιδάσκαλος, Γεώργιος Κάνις - Κανδηλάπτης ήδη από το 1957 στο έργο του «Οι Μεγάλοι Κομηνοί». Δεν διστάζει να ασκήσει κριτική στον ιστορικό Παπαρρηγόπουλο, ο οποίος ενώ αφιέρωσε τόμους ολόκληρους για την ιστορία μερικών φεουδαρχικών χωριών της Πελοποννήσου, απαξίωσε να γράψει κάτι για την Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας των 257 χρόνων. Δυστυχώς, την ίδια αντιμετώπιση έχει και σήμερα όχι μόνο ο ποντιακός και ο μικρασιατικός ελληνισμός, αλλά και ο ελληνισμός της Βορείου Ηπείρου, της Ανατολικής Θράκης, της Ανατολικής Ρωμυλίας και της Στρώμνιτσας, καθώς δεν δικαιούται ούτε τη θέση που του αξίζει στα σχολικά βιβλία. Οι παραλείψεις των ελληνικών κυβερνήσεων δεν πρέπει να μας αδρανοποιούν, αλλά, αντίθετα, να μας ενθαρρύνουν στον αγώνα μας.
Κλείνοντας, θα ήθελα να ευχαριστήσω τους ανθρώπους που με στήριξαν και με καθοδήγησαν στα πρώτα μου βήματα, πάνω από μία δεκαετία πριν. Ως εκπαιδευτικός, γνωρίζω και η ίδια πόσο σημαντική είναι η καθοδήγηση και η επιδοκιμασία, για να συνεχίσει ο οποιοσδήποτε το έργο του. Οι άνθρωποι αυτοί βρίσκονται και απόψε κοντά μας και είναι ο συντονιστής του πάνελ, κ. Νίκος Αφεντουλίδης, ο φιλίστωρ πρώην δήμαρχος Κιλκίς, Τάσος Αμανατίδης και ο μέντορας μου στην ποντιακή, φιλόλογος και συγγραφέας, Δημήτριος Νικοπολιτίδης. Ευχαριστώ τόσο αυτούς, όσο και εσάς που βρίσκεστε απόψε κοντά μας».
Ο Νίκος Κωνσταντινίδης
Στην ομιλία του ο Νίκος Κωνσταντινίδης τόνισε: «Φίλες και φίλοι, η παρουσία σας απόψε εδώ, σε τούτη την ιερή και σημαντική στιγμή για εμάς και το χωριό μας αποτελεί ιδιαίτερη τιμή και χαρά μεγάλη. Σας καλωσορίζω και σας ευχαριστώ όλους που την μοιράζεστε μαζί μας. Με οδηγό: την αγάπη μας για τον Πόντο. Με πυξίδα το προμηθεϊκό φως από το ματωμένο βράχο του Καυκάσου. Με πηγές: αφηγήσεις, συνεντεύξεις, βιντεοσκοπήσεις των κατοίκων του χωριού της πρώτης γενιάς, με ταξίδια στον Πόντο και τον Καύκασο. Με τις σημειώσεις του Δημοσθένη Θεοδωρίδη, δασκάλου και παππού μου, αποφοίτου του φροντιστηρίου της Αργυρούπολης του Πόντουκαι του Θεόφιλου Αγαθονικίδη, δασκάλου και θεατρικού συγγραφέα, αδερφού της γιαγιάς μου. Με επισκέψεις: στο ΓΑΚ (Γενικά Αρχεία του Κράτους), στο ΚΜΣ (Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών), σε σχολικά αρχεία και σε αρχεία εφημερίδων. Με τη βοήθεια πολλών ιστορικών βιβλίων και περιοδικών. και με μέντορες: Τον 92χρονο, πρώην λυκειάρχη, φιλόλογο, λεξικογράφο και θεατρικό συγγραφέα, Δημήτρη Νικοπολιτίδη, τον φιλίστορα, φιλολάγνο και ιστοριοδίφη Τάσο Αμανατίδη, τον σύγχρονο Στράβωνα, γεωγράφο και μαθηματικό, Νίκο Αφεντουλίδη, αλλά και με την πρακτική και ιδεατή βοήθεια της Κικής βασιλειάδου, γραφίστα και του Θάνου Ζαφειράκη εκδότη, έγινε κατορθωτή η ολοκλήρωση του βιβλίου μας, ύστερα από 5 χρόνια κόπου, πόνου και κατάθεσης ψυχής.
Η δομή του βιβλίου: Το βιβλίο χωρίζεται σε τρεις κεντρικές ενότητες:
Ο Πόντος: μυθολογικά, ιστορικά, γεωγραφικά, πληθυσμιακά. Η παιδεία, η θρησκεία, οι μονές, η μουσική, η παράδοση, ο χορός, η γενοκτονία, το αντάρτικο στον Πόντο, τα δικαστήρια της Ανεξαρτησίας, ο Τύπος, η ποντιακή διάλεκτος, η Πόντια γυναίκα στη λαογραφία και την ιστορία του Πόντου, έτσι ώστε και ο μη Πόντιος αναγνώστης να μάθει τα βασικά στοιχεία για τον Πόντο.
Η δεύτερη ενότητα αφορά τις ιστορικές πατρίδες. Τα χωριά μας στον Πόντο, τη φυγή στον Καύκασο, τα ήθη και τα έθιμά τους, τον βίαιο ξεριζωμό και τον ερχομό τους στην Ελλάδα.
Η τρίτη ενότητα αφορά την εγκατάσταση στην Ελλάδα, τις δυσκολίες που αντιμετώπισαν ως πρόσφυγες, το ξεκίνημα της νέας ζωής. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει παράρτημα για τις ιστορικές μορφές του Πόντου και του Καυκάσου.
Συγκινήσεις κατά τη συγγραφή του βιβλίου:
Το να είσαι, για παράδειγμα, στην Ίμερα του Πόντου και να βλέπεις τον ιερό ναό Αγίου Ιωάννου του προδρόμου χτισμένο, το 1859, από τον Γρηγόρη Χρυσουλίδη, παππού του Ανανία, από το χωριό μας είναι συγκινητικό. Το να διαβάζεις για το Φροντιστήριο της Τραπεζούντος και να ανακαλύπτεις ότι Δημήτριος Χρυσουλίδης, φιλόλογος καθηγητής, για 17 συναπτά χρόνια του Φροντιστηρίου, και καθηγητής του Δημήτρη Ψαθά, ήταν επίσης συγγενής των Χρυσουλιδαίων του Χωρυγίου αισθάνεσαι περηφάνια. Το να πας στο Αρταχάν (Αρταχάνη) όπου επί Διοκλητιανού κατέφευγαν πολλοί Χριστιανοί κυνηγημένοι και να βλέπεις την οικεία του συγχωριανού σου Γεώργιου Παπαδόπουλου, σε άριστη αρχιτεκτονική δομή, ή το να διαβάζεις πάνω σε δοκάρι σπιτιού το όνομα συγχωριανού σου (του Τάχπουγ) νιώθεις μοναδικά αισθήματα. Το να πας στο Ντορτκιλισέ, το χωριό μας στην Κιόλα, και να μπαίνεις στο σπίτι του Περικλή Πετρίδη, μαζί με το γιο του τον Ισαάκ, είναι σαν να μπαίνεις σε δικό σου σπίτι. Νιώσαμε τις ψυχές των ανθρώπων μας μέσα εκεί να μας χαϊδεύουν τα πρόσωπα, λες και μας περίμεναν.
Το να βλέπεις στο Ντορτκιλισέ, πίσω από το Ιερό της εκκλησίας του Αγ. Γεωργίου, σε σχήμα ορθογώνιο, φτιαγμένο με μικρές πέτρες, τον τάφο του παππά Πανάτε, του προπάππου μου, ήταν για μένα μισ κορυφαία στιγμή συγκίνησης.
Το να διαβάζεις για τις μάχες με τους Τούρκους και τους Κούρδους για την υπεράσπιση του χωριού και να συναντάς ονόματα προγόνων σου, αξιωματικών του ρωσικού στρατού, όπως του Κώστα Πετρίδη, αλλά και πνευματικών ταγών, όπως των Ξιφιλίνων είναι τιμητικό για το χωριό μας.
Ήταν ένα ταξίδι στην ομίχλη, αφού πέρασαν κοντά στα 100 χρόνια από τότε. Ήταν όμως συναρπαστικό. Με στιγμές υγρές από συγκίνηση, βράδια σπαρμένα φως και νύχτες από τη χαρά ακοίμητες. Πρόκληση και πρόσκληση σ' έναν αντίλαλο που ερχόταν από μακριά και με καλούσε να βρω την πηγή του. Να συναντήσω και να προσκυνήσω μνήμες βουβές, κάτω από τις γερμένες σκεπές και ραγισμένους τοίχους, που κρατούν πάνω τους το βάρος των καιρών. Να ξυπνήσω και να ζήσω μια εποχή που η ρίζα της σκόνταψε στην πέτρα. Σας ευχαριστώ όλους από τα βάθη της καρδιάς μου που είστε εδώ».
Παρευρεθέντες
Την εκδήλωση τίμησαν με την παρουσία τους εκατοντάδες κάτοικοι του Χωρυγίου, αλλά και του νομού Κιλκίς, όπως επίσης και ο βουλευτής Κιλκίς του ΣΥΡΙΖΑ Θεόδωρος Παραστατίδης, ο πρώην βουλευτής Νέας Δημοκρατίας, Θεόδωρος Πασσαλίδης, ο Αντιδήμαρχος Τεχνικών Υπηρεσιών, Νίκος Ταχτσίδης, ο πρώην Εισαγγελέας Εφετών, Νίκος Παπαδόπουλος, ο πρώην Δήμαρχος Αναστάσιος Αμανατίδης ο Γεώργιος Παρχαρίδης, πρώην πρόεδρος της Διεθνούς Συνομοσπονδίας Ποντίων Ελλήνων (ΔΙΣΥΠΕ) και επίτιμος πρόεδρος της Παμποντιακής Ομοσπονδίας Ελλάδος, ο Βασίλης Μωυσίδης, γενικός γραμματέας ΔΙΣΥΠΕ, η Γεωργία Κυριακίδου, ταμίας ΔΙΣΥΠΕ, η Κατερίνα Μπίλη, μέλος του δ.σ. της ΔΙΣΥΠΕ, ο Παύλος Αντρώνης, εκδότης της «Μετροσπόρ| και ιδιοκτήτης του ραδιοφωνικού σταθμού «Μετροπόλιταν», ο πρόεδρος του Εμπορικού Επιμελητηρίου Κιλκίς, Παύλος Τονικίδης, ο οικονομικός επόπτης του Επιμελητηρίου Κιλκίς, Αθανάσιος Τριανταφυλλίδης, ο πρώην λυκειάρχης και συγγραφέας, Δημήτριος Νικοπολιτίδης, ο προϊστάμενος πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Κιλκίς, Αριστείδης Παπαδόπουλος, ο γραμματέας της Νομαρχιακής Επιτροπής ΣΥΡΙΖΑ Κιλκίς, Μιχάλης Βιδιαδάκης, ο δημοσιογράφος Κυριάκος Θωμαίδης, εκπρόσωποι ποντιακών συλλόγων και τοπικών φορέων.
