Σε ένα ταξίδι στην μουσική ταυτότητα των Ελλήνων του (εκ) Καρς, σε μία περίοδο τριών αιώνων, ταξίδεψαν όσοι συμμετείχαν στην επετειακή εσπερίδα που πραγματοποιήθηκε στην προσφυγομάνα Καλαμαριά το βράδυ της Τετάρτης 30 Απριλίου 2025.

Δεκάδες κάτοικοι της Καλαμαριάς και της Θεσσαλονίκης, συμμετείχαν στην επετειακή εσπερίδα που διοργάνωσαν ο δήμος Καλαμαριάς και ο Σύλλογος Καυκασίων Καλαμαριάς «Ο Προμηθέας», το βράδυ της Τετάρτης 30 Απριλίου 2025, στο Δημοτικό Θέατρο Καλαμαριάς «Μελίνα Μερκούρη», με τον γενικό τίτλο «Η μουσική ταυτότητα των Ελλήνων του (εκ) Καρς σε ένα ταξίδι τριών αιώνων. Μια ανοιχτή συζήτησης μνήμης και μουσικής ταυτότητας».

Η επετειακή εσπερίδα, την οποία παρουσίασε η Γεωργία Κυριακίδου, ξεκίνησε με χαιρετισμούς, του εκπροσώπου του Μητροπολίτου Νέας Κρήνης και Καλαμαριάς κ. Ιουστίνου, της Βιβής Κουρτίδου ως εκπροσώπου της Περιφερειάρχου Κεντρικής Μακεδονίας Αθηνάς Αθανασιάδου – Αηδονά, του Αντιδημάρχου Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Πολιτισμού, Αθανάσιου Γιαννακού και του Προέδρου του Συλλόγου Καυκασίων Καλαμαριάς «Ο Προμηθέας» Χρήστου Πετανίδη.

Ο Χρήστος Πετανίδης

Στο σύντομο χαιρετισμό του ο Χρήστος Πετανίδης, αφού καλωσόρισε τους ομιλητές και τους συμμετέχοντες στην εκδήλωση, ανέφερε ότι η εκδήλωση πραγματοποιείται με τη συμπλήρωση 100 χρόνων από τον ερχομό από τον Καύκασο Προσφύγων Ποντίων και παράλληλα την ίδρυση του συλλόγου.

Είναι κοινή διαπίστωση ότι ο δυναμισμός που διέθετε ο προσφυγικός Ελληνισμός, όχι μόνο του επέτρεψε να προσαρμοστεί στο νέο περιβάλλον, αλλά και να επιδράσει σε αυτό καταλυτικά, με αρωγό ρυθμιστικό θα μπορούσε να πει κανείς παράγοντα την παράδοση που έφερε μαζί του, τα ήθη, τα έθιμα, τον χορό και το τραγούδι.

Στο τραγούδι αυτό που έφεραν μαζί τους οι κάτοικοι Καρσλήδες (πρώτο πρόσφυγες κάτοικοι της Καλαμαριάς), είναι αφιερωμένη η εσπερίδα, από την οποία πιστεύω ότι θα βγουν χρήσιμα συμπεράστατα, αλλά θα προκύψουν και δεδομένα ιστορικά στοιχεία για τους μετέπειρα ιστορικούς ερευνητές.

Θέλω να θυμηθούμε όλοι ότι παράδοση δεν είναι μόνο η διάσωση της στάχτης, αλλά και η διατήρηση της φλόγας. Θέλω να ευχαριστήσω την δήμαρχο Χρύσα Αράπογλου και τον αντιδήμαρχο Θάνο Γιαννακό που αγκάλιασαν και στάθηκαν αργωγοί σε αυτήν την εκδήλωση. Και τέλος τους σεισηγητές της εσπερίδας που μας διέθεσαν τον πολύτιμο χρόνο και τις γνώσεις τους, καθώς και την Δρα Λαογραφίας Μυροφόρα Ευσταθιάδου, που είναι οργανωτής και στυλοβάτης της εσπερίδας μας.

Ακολούθησε η η Χορωδία του Συλλόγου Καυκασίων Καλαμαριάς «Ο Προμηθέας» η οποία επέδωσε Καρσλίδικα τραγούδια, με τη συνοδεία της λύρας του Βασίλη Μαυρομουστακίδη.

Στη συνέχεια έγινε το κύριο μέρος της επετειακής εσπερίδας, με συντονίστρια την Δρ. Μυροφόρα Ευσταθιάδου, και τη συμμετοχή των, Γιώργου Ιωαννίδη τραγουδιστή, Αντωνίας Καραγιαννίδου εκπαιδευτικού πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και τραγουδίστριας, Δημήτρη Πιπερίδη δημοσιογράφου λυράρη και Θανάση Στυλίδη δικηγόρου λυράρη.

Η Μυροφόρα Ευσταθιάδου

Την εκδήλωση των εισηγητών άνοιξε η Δρ Μυροφόρα Ευσταθιάδου, πρόεδρος του Συλλόγου Ποντίων «Φάρος» η οποία παρουσίασε από το Αρχείο Ευσταθιάδη, που ήδη ψηφιοποιήθηκε και παρουσιάστηκε στο κοινό με ελεύθερη πρόσβαση, ηχητικά ντοκουμέντα με τη μουσική από το Καρς σε διάφορες χρονικές περιόδους.

Όπως είπε η κ. Ευσταθιάδου, η παρουσία των Ελλήνων στο Καρς, εκτείνετε σε διαφορικές χρονικές περιόδους, ενώ υπάρχουν πολλές μουσικές ταυτότητες.

Οι Έλληνες στο Καρς, έδωσαν και πήραν από τις μουσικές και τη συνύπαρξή τους με άλλες εθνότητες που ζούσαν στην περιοχή.

Η Αντωνία Καραγιαννίδου

Η Αντωνία Καραγιαννίδου, εκπαιδευτικός - τραγουδίστρια αναφέρθηκε κυρίως στη βιωματική παράδοση από το οικογενεικά της περιβάλλον της μητέρας και της οικογενείας την από την περιοχή του Καρς και του παππού της από την περιοχή της Τσάλκας και τα ακούσματα που είχε από την περιοχή της Φλώρινας, όπου κατάγεται.

Επισήμανε ότι οι Καρσλήδες ήρθαν πρόσφυγες κυρίως στην περιοχή του Κιλκίς, της Φλώρινας, της Δράμας και των Σερρών και αυτή μικρή είχε ακούσματα από μουσικούς με καταγωγή από το Καρς. Τόνισε πως οι μουσικές που είχαν οι Καρσλήδες δεν ήταν ενιαίες, γιατί προέρχονταν από διαφορετικές περιοχές του Πόντου.

Ο Γιώργος Ιωαννίδης

Ο Γιώργος Ιωαννίδης, επισήμανε ότι τα μουσικά ακούσματα που είχε από μικρός ήταν από μουσικούς της δεύτερης γενιάς Ποντίων, από την οικογένειά του που ήρθαν στον Λευκώνα Σερρών. Άκουγε τόσο μουσικούς από του χωριό του, όσο και από τις γύρω περιοχές. Οι μουσικοί εκείνης της εποχής, δεν γνώριζαν όλες τις μουσικές του Πόντου. Έπαιζαν αυτό που ήξερανα από το χωριό και την περιοχή από την οποία κατάγονταν. Δεν είχαν την ανάγκη τότε να κάνουν καταγραφή. Έχουμε μεγάλη διαφορά στο ρυθμό με τη μουσική του τότε και του σήμερα. Ακόμα και στο παίξιμο με το κλαρίνο έχουμε διαφορά στον τρόπο που παίζεται.

Ο Θανάσης Στυλίδης

Ο Θανάσης Στυλίδης, δικηγόρος – λυράρης τόνισε ότι τα ακούσματα που έχει από τους Στανταίους που πήγαν στο Καρς, είναι από τη λύρα. Κλαρίνο οι άνθρωποι στο χωριό του στα Παλατίτσια Ημαθίας δεν έπαιζαν. Επίσης είναι χαρακτηριστικό ότι δεν αυτοπροσδιορίζονταν ως Καρσλήδες όταν ήρθαν από ως Σανταίοι. Μουσικά το κλαρίνο ήταν ανύπαρκτο. Μουσικά χρησιμοποιούσαν το αγγείο και τη λύρα και έπαιζαν Κρωμέτκα. Η ταυτότητα Καυκάσιοι, άρχισε να προσδιορίζεται στην Ελλάδα.

Ο Δημήτρης Πιπερίδης

Ο Δημήτρης Πιπερίδης, δημοσιογράφος – λυράρης ανέφερε ότι αν και δεν έχει καταγωγή από το Καρς, έχει όμως με τους Καρσλήδες, μιας αγάπησε το Καρς και τη μουσική τους, από τον Χρύσανθο με τον οποίο συνεργάστηκε, αλλά και από το λυράρη Γιωργούλη Κουγιουμτζίδη, αλλά και τον Στάθη Ευσταθιάδη.

Η μουσική των Καρσλήδων, εξελίχθηκε εδώ στην Ελλάδα, κυρίως από τον Γώγο και τον Χρύσανθο και πήρε πλατιά χαρακτηριστικά.