ΚΕΙΜΕΝΟ – ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ:
ΦΟΡΗΣ ΠΕΤΑΛΙΔΗΣ
Με ενδιαφέρον για την ιστορία των Ελλήνων προσφύγων από τον Καύκασο και το Καρς και το ρόλο του Νίκου Καζαντζάκη, πραγματοποιήθηκε η ημερίδα με θέμα «Η έλευση των Καυκασίων στην Ελλάδα και ο ρόλος του Νίκου Καζαντζάκη» το απόγευμα του Σαββάτου 12 Οκτωβρίου 2024, στο δημοτικό θέατρο «Μελίνα Μερκούρη» στο κέντρο της Καλαμαριάς.
Μέρος του κόσμου που παρακολούθησε την ημερίδα
Την ημερίδα συνδιοργάνωσαν ο Σύλλογος Καυκασίων Καλαμαριάς «Ο Προμηθέας» σε συνεργασία με την Αντιδημαρχία Ανάδειξης της Προσφυγικής Ταυτότητας της Καλαμαριάς, το Σάββατο 12 Οκτωβρίου 2024, στις 6 μ.μ. στο Δημοτικό Θέατρο «Μελίνα Μερκούρη» και πραγματοποιήθηκε με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από την ίδρυση του Συλλόγου και των 30 χρόνων από την επαναλειτουργία του.
Την εκδήλωση παρουσίασε η Ελένη Ιωαννίδου, ιστορικός της Αντιδημαρχίας Ανάδειξης Προσφυγικής Ταυτότητας του Δήμου Καλαμαριάς.
Η Χρύσα Αράπογλου
Χαιρετισμό στην εκδήλωση απηύθυναν, η δήμαρχος Καλαμαριάς Χρύσα Αράπολγου, η οποία αναφέρθηκε στην σημασία της εκδήλωσης, η οποία αναδεικνύει την ιστορική αλήθεια και φωτίζει την ιστορία των προσφύγων από τον Καύκασο, καθώς και τον σπουδαίο ρόλο που έπαιξε ο Νίκος Καζαντζάκης ως απεσταλμένος του Ελευθέριος Βενιζέλος, μια άγνωστη σε πολλούς ιστορία.
Ο εκπρόσωπος του Μητροπολίτη Νέας Κρήνης και Καλαμαριάς.
Ο Σωτήρης Γεωργιάδης
Ο Σωτήρης Γεωργιάδης, αντιδήμαρχος της Αντιδημαρχίας Ανάδειξης Προσφυγικής Ταυτότητας του Δήμου Καλαμαριάς, ο οποίος αναφέρθηκε στην προσπάθεια που καταβάλει η αντιδημαρχία για την διάσωση της προσφυγικής ταυτότητας του δήμου, αλλά και συνέχισης των ερευνητικών προσπαθειών σε αυτόν τον τομέα.
Ο Χρήστος Πετανίδης
Ο πρόεδρος του Συλλόγου Καυκασίων Καλαμαριάς «Ο Προμηθέας» Χρήστος Πετανίδης, στο χαιρετισμό του αναφέρθηκε στα 100 χρόνια από την ίδρυση του Συλλόγου και στα 30 χρόνια από την επανίδρυσή του και τόνισε πως συνεχίζει τις δράσεις και τις παραδόσεις των Ελλήνων του Πόντου και του Καυκάσου.
Όπως είπε ο Χρήστος Πετανίδης, η ημερίδα αυτή που συνδιοργανώνουμε την Αντιδημαρχία Ανάδειξης της Προσφυγικής Ταυτότητας της Καλαμαριάς εντάσσεται στα πλαίσια του εορτασμού των 100 χρόνων από την ίδρυση και 30 από την επανίδρυση του Συλλόγου μας.
Κλείνοντας θέλω να ευχαριστήσω δημόσια τους αξιότιμους εισηγητές για την ανταπόκρισή τους στο κάλεσμα μας για την συμμετοχή τους σε αυτήν την ημερίδα. Πιστεύω ότι θα ενημερωθούμε για ιστορικά γεγονότα που πιθανόν να ήταν άγνωστα μέχρι σήμερα σε πολλούς από εμάς.
Η χορωδία του Συλλόγου Καυκασίων Καλαμαριάς "Ο Προμηθέας"
Η εκδήλωση άρχισε με την παρουσίαση ποντιακών τραγουδιών από τον χορωδία του Συλλόγου Καυκασίων Καλαμαριάς «Ο Προμηθέας» με τη συνοδεία της λύρας του Γιώργου Στεφανίδη, ο οποίος απέδωσε ακριτικά τραγούδι.
Στο επιστημονικό μέρος της εκδήλωσης στην πρώτη συνεδρία στην οποία προήδρευσε ο Θεοδόσης Κυριακίδης, παρουσιάστηκε η ενότητα πως οι Έλληνες του Πόντου, από τον ιστορικό Πόντο κατέληξαν στον Καύκασο και εξετάστηκαν πτυχές της ζωής τους στην περιοχή.
Ο Θεοδόσης Κυριακίδης, ο Κυριάκος Χατζηκυριακίδης και ο Χαράλαμπος Γάππας
Εισηγητές της πρώτης συνεδρίας ήταν Κυριάκος Χατζηκυριακίδης, Επίκουρος Καθηγητής της Έδρας Ποντιακών Σπουδών ΑΠΘ και ο Χαράλαμπος Γάππας, διδακτορικός φοιτητής Ιστορίας στο University of North Carolina at Chapel Hill.
Ο Κυριάκος Χατζηκυριακίδης
Ο Κυριάκος Χατζηκυριακίδης
Στην ομιλία του μεταξύ άλλων ο Κυριάκος Χατζηκυριακίδης, τόνισε ότι οι εγκαταστάσεις των Ελλήνων του Πόντου στον Καύκασο οφείλονταν σε μετοικεσίες από τον μικρασιατικό χώρο (κυρίως από τα παράλια του Πόντου αλλά και την ενδοχώρα) και ήταν εν πολλοίς απόρροια των ποικίλων πιέσεων της Πύλης, του θρησκευτικού φανατισμού και πολύ περισσότερο των διαβόητων ντερεμπέηδων, τοπικών ηγεμονίσκων που ασκούσαν δυναστική εξουσία στους υποτελείς τής περιοχής ελέγχου τους.
Δεν ήταν όμως μόνον οι οθωμανικές πιέσεις που ευθύνονταν για τις μετακινήσεις αυτές. Ιδιαίτερα από τα μέσα του 18ου αι. και εξής, παρατηρούνται μετοικεσίες από τη Χαλδία (Αργυρούπολη) και το Ερζερούμ, όταν πια τα μεταλλεία εκεί άρχισαν να παρακμάζουν και οι μεταλλουργοί αναζήτησαν νέες μεταλλοφόρες φλέβες γης τόσο στη μικρασιατική ενδοχώρα όσο και στη Γεωργία - Αρμενία, μαζικότερα μάλιστα από τα τέλη του 18ου και κυρίως στη διάρκεια του 19ου αιώνα.
Στη δεύτερη συνεδρία έγινε η ανάλυση της έλευσης των Καυκασίων στην Ελλάδα, ο σημαντικός ρόλος που διαδραμάτισε σε αυτό ο μεγάλος Έλληνας συγγραφέας, δημοσιογράφος, πολιτικός, ποιητής και φιλόσοφος, Νίκος Καζαντζάκης όπως και οι συνθήκες που βίωσαν οι Καυκάσιοι τα πρώτα χρόνια από την άφιξή τους στην Θεσσαλονίκη.
Η Ελένη Ιωαννίδου και ο Γιώργος Μαυρουδής
Συντονίστρια της ενότητας ήταν η Ελένη Ιωαννίδου, Ιστορικός στο Αντιδημαρχία Ανάδειξης Προσφυγικής Ταυτότητας Καλαμαριάς, ενώ κύριος ομιλητής της εκδήλωσης ήταν ο Κώστας Φωτιάδης, Ομότιμος Καθηγητής Ιστορίας Νέου Ελληνισμού στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας και ο Γιώργος Μαυρουδής, Υποψήφιος Διδάκτορας Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και Ιστορικός Αντιδημαρχία Ανάδειξης Προσφυγικής Ταυτότητας Καλαμαριάς.
Ο Κώστας Φωτιάδης
Ο Κώστας Φωτιάδης
Στην εισήγησή του Κώστας Φωτιάδης, μεταξύ άλλων έκανε μία ιστορική αναφορά στις ευθύνες του νεοελληνικού κράτους και στην αγροπορία του να σώσει τους Έλληνες του Καυκάσου και αναφέρθηκε αναλυτικά στην προσπάθεια του Νίκου Καζαντζάκη, ο οποίος αντιλήφθηκε από την επιτόπια παραμονή του το μέγεθος του προβλήματος.
Όπως είπε ο Κώστας Φωτιάδης, ο Νίκος Καζαντζάκης την προσωπική του εμπειρία κατέγραψε στο μυθιστόρημα του «Αναφορά στον Γκρέκο», αφιερώνοντας ένα ολόκληρο κεφάλαιο με τον τίτλο «Καύκασος» στον ελληνισμό αυτό, που τόσο αγάπησε και πόνεσε. Ευχή του ήταν αυτός ο ξεριζωμός να είναι ο τελευταίος. Στους νέους τόπου που τους είχε μεταφέρει να ριζώσουν, να καρπίσουν και να είναι χρήσιμοι στην κοινωνία και την πατρίδα.:
«Το βαπόρι ήταν γεμάτο ψυχές που ξερριζώθηκαν από τα χώματά τους και πήγαινα να τις μεταφυτέψω στην Ελλάδα. Ανθρώποι, αλόγατα, βόδια, σκάφες, κούνιες, στρώματα, άγια εικονίσματα, ευαγγέλια, τσάπες και αξίνες έφευγαν τους μπολσεβίκους και τους Κούρδους και δρόμωναν κατά τη λεύτερη Ελλάδα. Δεν είναι ντροπή να πω πως ήμουν βαθειά συγκινημένος: σαν νάμουν Κένταυρος και όλο τούτο συβάπορο το τσούρμο σα νάταν από το λαιμό και κάτω το κορμί μου. «Κι όταν αντικρύσαμε τα Ελληνικά ακρογιάλια ο παπάς του Σοχούμ, που ταξίδευε κι αυτός μαζί μας σηκώθηκε, πέρασε το πετραχείλι του και σήκωσε τα γέρικα χέρια του στον ουρανό:
«Κύριε, κύριε, φώναξε δυνατά για να τον ακούσει ο Θεός. Σώσον τον λαόν σου, βοήθα τον να ριζώσει στα καινούρια χώματα, να κάμει τις πέτρες και τα ξύλα εκκλησιές και χωριά και να δοξάζει στη γλώσσα που αγαπάς το όνομά Σου».
Ο Γιώργος Μαυρουδής
Ο Γιώργος Μαυρουδής στην εισήγησή του χρησιμοποίησε αρχειακές πηγές και προφορικές συνεντεύξεις που είχαν συγκεντρωθεί στο Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού (ΙΑΠΕ) Καλαμαριάς και αναφέρθηκε στην έλευση των Ελλήνων του Καυκάσου και ιδιαίτερα του Καρς στη Μακεδονία, όπου νωρίτερα πέρασαν από τα Απολυμαντήρια Καλαμαριάς.
Όπως είπε ο Γιώργος Μαυρουδής, αξίζει να αναφερθεί ότι παρά το δράμα τους οι Καυκάσιοι δεν παρέμειναν ανενεργοί. Πάλεψαν, διεκδίκησαν και πέτυχαν καλύτερες συνθήκες διαβίωσης και έμμεσα ένα καλύτερο μέλλον. Το γεγονός ότι στους τόπους προέλευσης, αυτοί όπως και το σύνολο των προσφύγων, αποτελούσαν μία άρχουσα τάξη και μία πνευματική ελίτ, διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο σε αυτή την κατεύθυνση. Ο πόνος της προσφυγιάς τους πέραν του ότι έγινε κίνητρο επιβίωσης αποτυπώθηκε πολύ γρήγορα και σε καλλιτεχνικό επίπεδο. Αυτό μεταφραζόταν σε θεατρικές παραστάσεις και άλλα καλλιτεχνικά δρώμενα που οργάνωναν και υλοποιούσαν. Μεταξύ άλλων και μια λογοτεχνική παραγωγή στην οποία εντοπίζουμε τους πόνους, τα βάσανα και τις τραγικές συνέπειες του βίαιου εκπατρισμού αλλά και τον τόπο υποδοχής και της πρώτης και έστω βραχείας εγκατάστασής τους: την Καλαμαριά.
Μετά την εισηγήσεις έγιναν ερωτήσεις, αλλά και τοποθετήσεις από τους παρευρισκομένους που αφορούσαν τον ποντιακό ελληνισμό του Καυκάσου και την έλευσή τους στην Ελλάδα, την περιπέτειά τους όταν τους απομόνωσαν στα Απολυμαντήρια Καλαμαριάς, στην οποία άφησαν την τελευταία τους πνοή, χιλιάδες πρόσφυγες.
Ο Ανανίας Τσιραμπίδης, τέως πρόεδρος του ΙΑΠΕ στην παρέμβασή του αναφέρεθηκε με τρεμάμενη φωνή στην αντιμετώπιση των προγόνων του από το Κάρς στα Απολυμαντήρια Αρετσούς, απ' όπου επέζησε η μητέρα του η οποία όμως έχασε μάνα και 7χρονο αδερφό της.
Το χορευτικό του Συλλόγου Κρητών Βρακοφόρων Μακεδονίας
Η εκδήλωση έκλεισε με έναν χορό από κοινού από το χορευτικό του Συλλόγου Καυκασίων Καλαμαριάς «Ο Προμηθέας» και Χορευτικό Συλλόγου Κρητών Βρακοφόρων Μακεδονίας.
Το χορευτικό του Συλλόγου Καυκασίων Καλαμαριάς "Ο Προμηθέας"
Χορεύοντας ποντιακούς και κρητικούς χορούς απέσπασαν το θερμό χειροκρότημα των παρευρισκομένων, ιδιαίτερα όταν το χορευτικό του Συλλόγου Καυκασίων Καλαμαριάς, επέδωσε τον πυρρίχιο χορό Σέρρα.
Στην ημερίδα παραβρέθηκαν ο τέως δήμαρχος Καλαμαριάς και επικεφαλής της παράταξης “Γενιά Δημιουργίας” Γιάννης Δαρδαμανέλης, ο πρώην δήμαρχος Καλαμαριάς Χριστόδουλος Οικονομίδης, αντιδήμαρχοι, δημοτικοί σύμβουλοι, ο πρώην γενικός γραμματέας των υπουργείων Αθλητισμού και Μακεδονίας Θράκης Γιώργος Λυσαρίδης, εκπρόσωποι ποντιακών σωματείων και κάτοικοι της Καλαμαριάς και της Θεσσαλονίκης.
