ΤΟΥ ΦΟΡΗ ΠΕΤΑΛΙΔΗ

Σε μία εκδήλωση μεστή περιεχομένου, για να κατανοήσει ο ακροατής τι πραγματικά συνέβη και οδηγήθηκαν στον θάνατο από τους Τούρκους εθνικιστές, οι προύχοντες, η διανόηση και όσοι αγωνίζονταν για ισονομία, ισοπολιτεία και ελευθερία, ως εκδήλωση φόρου τιμής στη μνήμη των θυμάτων των απαγχονισμών στην Αμάσεια τον Σεπτέμβριο του 1921 έγινε την Τετάρτη 20 Σεπτεμβρίου, στις 7.30 το βράδυ  στην αίθουσα εκδηλώσεων της Ευξείνου Λέσχης Θεσσαλονίκης, (Λεωφόρος Νίκης 13), με ομιλητές τον Κυριάκο Χατζηκυριακίδη και τον Χαράλαμπο Γάππα.

EFXINOS.LESXH.THESSALONIKHS.AMASEIA.20.9.20171

Στην αρχή της εκδήλωσης σύντομο χαιρετισμό απηύθυνε ο πρόεδρος της Ευξείνου Λέσχης Θεσσαλονίκης Παναγιώτης Ακριτίδης, ενώ την εκδήλωση συντόνιζε ο Ιωάννης Χριστοφορίδης β’ αντιπρόεδρος της Λέσχης, ο οποίος εκ μέρους της επιτροπής πνευματικών εκδηλώσεων ευχαρίστησε τους παρευρισκομένους «για την τιμή που μας κάνετε να συμμετέχετε σε αυτή την εκδήλωση της Λέσχης, για την  απόδοση φόρου τιμής στην μνήμη των θυμάτων του απαγχονισμού στην Αμάσεια.
Η γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου, της Μικράς Ασίας, της Θράκης, παρέμεινε στο περιθώριο της πολιτικής και επιστημονικής ανάλυσης στην Ελλάδα και στο εξωτερικό για πολλά χρόνια. Ευτυχώς οι αναζητήσεις της δεύτερης και τρίτης γενιάς ανέδειξαν το λησμονημένο έγκλημα ενάντια στον ελληνικό πληθυσμό. Το δικαίωμα στη μνήμη είναι το κυριότερο αίτημα που οδηγεί στην αλήθεια και στη μη λήθη. Ανέδειξε επίσης αυτή η προσπάθεια της αναζήτησης στο έγκλημα το μαζικό, κατά της ηγεσίας του ποντιακού ελληνισμού στην Αμάσεια, όπως επίσης καθηγητών και μαθητών του κολεγίου Ανατόλια στη Μερζιφούντα. Δεν γλύτωσαν ούτε νεαροί ποδοσφαιριστές της ομάδας ΠΟΝΤΟΣ που ανήκε στο κολέγιο, μόνο και μόνο γιατί φορούσαν φανέλες με το χρώμα της ελληνικής σημαίας (μπλε και άσπρο). Θάνατος δι’ απαγχονισμού».

Ο Κυριάκος Χατζηκυριακίδης

XATZHKYRIAKIDIS.KYRIAKOS

Ο Κυριάκος Χατζηκυριακίδης, Επίκουρος Καθηγητής της νεοσύστατης Επώνυμης Έδρας Ποντιακών Σπουδών του ΑΠΘ, μίλησε με θέμα «Ο Ελληνισμός του Πόντου στις αρχές του 20ού αιώνα: από τις μεγάλες προσδοκίες, στα δικαστήρια της Αμάσειας και τις τραγικές ματαιώσεις».

Όπως είπε ο Κυριάκος Χατζηκυριακίδης, η Επώνυμη Έδρα Ποντιακών Σπουδών ΑΠΘ ανταποκρινόμενη στην πρόταση του ιστορικού σωματείου «Εύξεινος Λέσχη Θεσσαλονίκης», συγκεκριμένα της ειδικής Επιτροπής πνευματικών εκδηλώσεων του σωματείου, για απότιση φόρου τιμής στους απαγχονισθέντες στην Αμάσεια Έλληνες (Σεπτέμβριο 1921), ήταν παρούσα με τον ομιλούντα, τον Διδάκτορα Ιστορίας Θεοδόση Κυριακίδη και τον αριστούχο μεταπτυχιακό φοιτητή Χαράλαμπο Γάππα, νέο επιστήμονα, νέο συνάδελφο που έχει πολλά να προσφέρει ως θεράπων της Κλειούς.

Στο σύντομο χρόνο που είχε στο πλαίσιο της εκδήλωσης, ο Κυριάκος Χατζηκυριακίδης αναφέρθηκε στο ιστορικό πλαίσιο των αρχών του 20ού αιώνα, σε μια περίοδο στην οποία ο Ελληνισμός του Πόντου, και εν γένει ο Ελληνισμός της Ανατολής, βίωσε αρχικά την ελπίδα -που αποδείχθηκε φρούδα πολύ σύντομα-, και στη συνέχεια την απόλυτη απόγνωση και καταστροφή, με τελευταία πράξη του δράματος την προσφυγιά.

Ο κ. Χατζηκυριακίδης μίλησε για τα ιδεολογικά ρεύματα μέσα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, την επικράτηση του τουρκισμού και την εφαρμογή της, από τους Νεότουρκους και τους Κεμαλικούς στη συνέχεια, ενάντια στους χριστιανούς της Ανατολής, εν προκειμένω ενάντια στον Ελληνισμό του Πόντου. Αναφέρθηκε στον διεθνή παράγοντα, τον ρόλο των Μ. Δυνάμεων, στις ενέργειες, τις αδράνειες και τα λάθη των Ελλήνων του Πόντου και της Ελλάδας, ενώ έκλεισε την ομιλία του με αναφορά στα κατ’επίφαση «δικαστήρια ανεξαρτησίας» της Αμάσειας και το τραγικό τέλος των πνευματικών ταγών και οικονομικά ισχυρών προσωπικοτήτων του ιστορικού Πόντου, μεταξύ των οποίων ήταν και καθηγητές και μαθητές του αμερικανικού Κολλεγίου Ανατόλια.

Τέλος ο κ. Χατζηκυριακίδης σημείωσε ότι, τόσο το θέμα των λεγόμενων «δικαστηρίων ανεξαρτησίας» όσο και πολλές άλλες πτυχές της ιστορικής παρουσίας του ελληνικού στοιχείου στον Πόντο, περιμένουν να ερευνηθούν σε βάθος. Πίστη του είναι ότι αυτό θα γίνει μέσα στο πλαίσιο της ακαδημαϊκής λειτουργίας της επώνυμης Έδρας Ποντιακών Σπουδών, με τη στήριξη του Φιλανθρωπικού Ιδρύματος Ιβάν Σαββίδη, και τη συνεργασία με πνευματικά Ιδρύματα και Αρχεία της Ελλάδας και του Εξωτερικό.

Ο Χαράλαμπος Γάππας

GAPPAS.CHARALAMPOS

Στην ομιλία του ο Χαράλαμπος Γάππας, αναφέρθηκε στην πορεία που ακολούθησε η Οθωμανική Αυτοκρατορία στο δρόμο προς την συγκρότηση του κράτους της νέας ρεπουμπλικανικής Τουρκίας. Μια πορεία, η οποία διαμορφώθηκε δυναμικά, εξελικτικά συν τω χρόνω και μέσα από επώδυνες διαδικασίες. 

Από τα μέσα του 19ο αιώνα, η Οθωμανική Αυτοκρατορία είχε μπει σε μιά φάση μεταρρυθμίσεων, τις οποίες επέβαλαν είτε οι δυτικές δυνάμεις, είτε τα ίδια τα γεγονότα και οι συγκυρίες. Η Αυτοκρατορία καλούνταν να βρει έναν τρόπο, μια ιδεολογική φόρμα, ούτως ώστε να καταφέρει σιγά σιγά να μετασχηματιστεί και αυτή σε έθνος - κράτος, με σκοπό να μείνει ενωμένη, και να επιβιώσει. Καθώς πλέον, οι μη-Μουσουλμανικές, Χριστιανικές κοινότητες, πρόβαλλαν έντονα και δυναμικά τις διεκδικήσεις τους, που ως στόχο να συγκροτήσουν αυτές οι ίδιες, τα δικά τους ανεξάρτητα έθνη - κράτη.

Παράλληλα εγκαινιάζεται και μια περίοδος έντονης εμπλοκής των δυτικών δυνάμεων στις εσωτερικές υποθέσεις τις αυτοκρατορίας- κάτι που οι Οθωμανοί δεν έχουν συνηθίσει. Την εμπλοκή αυτή οι Οθωμανοί την εκλαμβάνουν ως  ένα παράδειγμα αποικιακής δράσης από μεριάς των δυτικών σε βάρος της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Οι Οθωμανοί βλέπουν του Δυτικούς να επιβουλεύονται την ίδια την υπόσταση του Κράτους και τους χριστιανικούς πληθυσμούς να παίζουν τον ρόλο της Πέμπτης φάλαγγας. Επιπλέον βλέπουν τους χριστιανικούς πληθυσμούς ως ένα σώμα ''αχάριστων και απίστων''απέναντι στην εξουσία του Σουλτάνου.

Κατά συνέπεια, το μέλλον, των μη-Μουσουλμανικών, Χριστιανικών πληθυσμών, διαφόρων εθνοτήτων και δογμάτων, αποτελούσε το βασικό ερώτημα που καλούνταν να απαντήσουν οι Οθωμανοί. Η τύχη αυτών των πληθυσμών, και οι επιλογές τους είναι που θα καθίριζαν την φύση του Νέου Κράτους.

Τρία ρεύματα/ ιδεολογίες, διαμορφώθηκαν  σε αυτήν την διαδικασία, όχι ταυτόχρονα, αλλά εξελικτικά: Πρώτα, Οθωμανισμός, έμπνευση των φιλελευθέρων Κοινοβουλευτικών. Ύστερα ο Ισλαμισμός, από υποστηρικτές του Σουλτάνου Αβδούλ Χαμίτ. Και τέλος, ο Τουρκικός εθνικισμός.

Οι ιδεολογίες αυτές δεν είναι πάντα διακριτές η μία από την άλλη, καθώς αλληλεπικαλύπτονται, και η μία έρχεται εξακολουθητικά και επιτατικά της άλλης. Φορείς της μίας ιδεολογία μπορεί ταυτόχρονα να υποστήριζαν και την άλλη- κατά μέρος ή στη ολότητά της. Ενώ ο οπαδός της ενός ρεύματος μπορεί μετά από κάποιο χρονικό διάστημα ή λόγω κάποιου συμβάντος να  γίνονταν θιασώτης της άλλης.

Με τον έναν ή τον άλλο τρόπο και οι τρεις αυτές ιδεολογίες συνδέθηκαν με κύκλους Οθωμανών διανοουμένων ή πολιτικοσταρτιωτικών ιθυνόντων, τόσο στο εξωτερικό ( εμιγκρέδες στο Παρίσι ή την Γενεύη), όσο και στο εσωτερικό. Αυτοί οι ουσιαστικά που θα αποτελέσουν τους Νεότουρκους.

Τα Δικαστήρια της Ανεξαρτησίας (İstiklâl Mahkemeleri)

Τα Δικαστήρια Ανεξαρτησίας θεσπίστηκαν τον  Σεπτεμβρίου του 1920 με ειδικό νόμο που αφορούσε την ποινική δίωξη των ανταρτών, σαμποτέρ, κατασκόπων, προπαγανδιστών αντεπαναστατών (και επαναστατών) κατά τη διάρκεια του Πολέμου της Ανεξαρτησίας (Türk Kurtuluş Savaşı). Τον νόμο εισήγαγε ο υπουργός πολέμου της κυβέρνησης της Αγκύρας Ferik Fevzi (Çakmak). Δικαστές στις δίκες θα επιλέγονταν μέλη της Μεγάλης Εθνοσυνέλευσης.

Τα πρώτα Δικαστήρια Ανεξαρτησίας που θεσπίστηκαν, έδρευαν σε 8 πόλεις που έλεγχε η κυβέρνηση του Κεμάλ. Οι δίκες που διεξάγονταν σε αυτά,  αφορούσαν κυρίως τις λιποταξίες και τις εξεγέρσεις κατά της επαναστατική εθνικής τουρκικής κυβέρνησης, από στελέχη της πρώην οθωμανικής διοίκησης, και τοπικούς Τούρκους και Κούρδους τοπάρχες. Έχοντας ξεκαθαρίσει το εσωτερικό του μέτωπο απέναντι σε αυτούς, ως την άνοιξη του 1921 ο Κεμάλ, πλέον στράφηκε και κατά των ηγετικών προσωπικοτήτων των χριστιανικών πληθυσμών που βρίσκονταν υπό την εξουσία του.

Έτσι ξεκινά μια δεύτερη περίοδος για την λεγόμενα Δικαστήρια της Ανεξαρτησίας, μεταξύ Ιουλίου 1921 και Οκτωβρίου 1923. Σε αυτά δικάστηκαν, και καταδικάστηκαν, και οι κεφαλές των ελληνορθοδόξων Ποντίων, με την κατηγορία ότι επιβουλεύονταν την ακεραιότητα του κράτους, και εργάζονταν για την απόσχιση τμήματος της επικρατείας. Σύμφωνα με τις διακηρύξεις της κυβέρνησης του Κεμάλ αυτό αποτελούσε ‘’εσχάτη προδοσία’’. Αυτή ήταν η ερμηνεία που έδιναν οι καμαλικοί στο αίτημα της αυτοδιάθεσης που εξέφραζαν, όχι μόνον οι Έλληνες, αλλά και οι άλλες Χριστιανικές κοινότητες της πρώην Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Έτσι στήθηκαν οι δίκες στην Κασταμονή, το Ικόνιο, την Σαμψούντα την Αμάσεια, την Γιοσγάτη.

Οι παρευρεθέντες

EFXINOS.LESXH.THESSALONIKHS.AMASEIA.20.9.20173

Στην εκδήλωση παραβρέθηκαν ο πρόεδρος της Περιφερειακής Ένωσης Δήμων Κεντρικής Μακεδονίας και δήμαρχος Αμπελοκήπων Μενεμένης Λάζαρος Κυρίζογλου, ο αντιδήμαρχος Αμπελοκήπων Παύλος Κεσόγλου, ο πρώην γ.γ. δημοσίων έργων Στράτος Σιμόπουλος, ο πρώην γενικός γραμματέας Αθλητισμού και Μακεδονίας Θράκης Γιώργος Λυσαρίδης, ο διοικητής της Μεραρχίας Υποστήριξης στρατηγός Γρηγόρης Γρηγοριάδης, ο εκπρόσωπος του Γ’ Σώματος Στρατού Γεώργιος Γκαβούνος, ο Σωτήριος Γεωργάκης, αντισυνταγματάρχης ΜΕΡΥΠ, ο Ιωάννης Λεβέντης, διευθυντής της Τράπεζας της Ελλάδος, ο εκπρόσωπος του Μητροπολίτη Καλαμαριάς και Νέας Κρήνης πατήρ Γενάδιος, από την Μητρόπολη Θεσσαλονίκης ο πατέρας Λάζαρος, ο Ιωακείμ Χατζηθεοδωρίδης γραμματέας του ΣΠΟΣ Θεσσαλονίκης, ο Γεώργιος Πουρνάρης εκπρόσωπος του ΦΑΑΘ, και ο Γιώργος Χατζηκυριακίδης πρόεδρος του συλλόγου Ποντίων Φοιτητών και Σπουδαστών Θεσσαλονίκης με πολυμελή αντιπροσωπεία φοιτητών, όπως επίσης και πρόεδροι και στελέχη ποντιακών σωματείων.